Orbita . U Z

...Ilm-fan fazosi uzra!

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Boshqa birliklar tizimlari
SI tizimiga kirmaydigan, lekin amalda ko'p qo'llaniladigan birliklar

MKSA tizimi

E-mail Chop etish PDF

MKSA tizimi

II-Jahon urushidan keyin jahon miqiyosida elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi keskin ortdi. Xalq xo‘jaligi va sanoatda elektr energiyasi va elektronikaning ahamiyati hal qiluvchi ta'sir ko‘rsata boshladi. Ba'zi mamlakatlarda bu soha xalq xo‘jaligiga yetkazib beriladiga energiya hajmining deyarli 100% ulushini tashkil qilardi. Elektron lampalar va tranzistorlarning kashf etilishi, axborot texnologiyalari va axborot almashinuvi jarayonlarini ham to‘liq spektrda qamrab olinishiga zamin yaratdi. Elektrotexnika yana metrologik unifikatsiyaning yangi shakllariga ehtiyoj seza boshladi.

Elektrotexnika uchun MTS tizimining jiddiy noqulaylilari mavjud edi. Chunki MTSda, elektr birliklari uchun juda katta miqdorlar belgilangan bo‘lib, amalida qo‘llash uchun mushkulliklar keltirib chiqargan. SGS tizimida esa, elektr birliklari katta qiymatlarda ifodalanardi. Sonlarning ko‘p xonali bo‘lishi, hisoblashlarning matematik qismini murakkablashtirib yuborgan. Shu sabali, XX- asrning 50-yillarida, italyan olimi J. Jorji tavsiya qilgan Elektr va magnetizm sohalari bilan bog‘liq kattaliklarni o‘lchash uchun alohida birliklar tizimi - MKSA (metr, kilogramm, soniya, amper asosida) tizimi yana maydonga chiqdi.

Jorji tizimida asosiy birlik sifatida amperni qo‘llash ko‘zda tutilgan. Amperni elektr sohasi uchun asosiy birlik sifatida qabul qilish allaqachon - 1881-yildayoq Britaniya elektr etalonlari qo‘mitasi tomonidan ilmiy jamoatchilikka tavsiya etilgan edi. 1893 yilda esa amaliy elektr birliklari tarkibida rasman tasdiqlangan

MKSA esa 1950-yilda Xalqaro elektrotexnika komissiyasi tomonidan qabul qilingan. Aytib o‘tilganidek, bu tizim uchun asosiy birlik qilib, amper, kilogram, soniya va metr qabul qilingan edi. Bu tizimda quvvat birligi Joul taqsim soniya, kuch birligi esa Nyuton, bo‘lib, mazkur birlik Amerika Elektrotexnika jurnali tomonidan, buyuk olimning nomini abadiylashtirish maqsadida taklif qilingan edi.

Umuman olganda MKSA tizimi SIga juda yaqin. 1960 yilga kelib, MKSA birmuncha takomillashgan ko‘rinishda dunyo bo‘ylab keng tarqaldi. U anchagina vaqt davomida o‘z qulayligi va hisoblashlar uchun soddaligi bilan amaliy ahamiyatini saqlab qoldi. Shuni aytib o‘tish kerakki, vaqt o‘tishi bilan MKSA ning turli variantlari ham ko‘payib ketdi. Masalan MKSM (asos uchun magnit kattaliklari), MKSY (yorug‘lik kattaliklari uchun), MKSG, MSS va ho kazo shakllari paydo bo‘lib, ular ham ba'zi davlatlarda milliy standartlar tarkibiga kiritilib yuborildi.

Yangilаndi: 18.02.2019 11:53
 

MTS tizimi

E-mail Chop etish PDF

MTS tizimi

MKKGS ning asosiy birliklari kundalik turmushda birmuncha qulay bo‘lishiga qaramay u faqat mexanika sohasi uchungina tadbiq qilinar edi. Lekin XIX - XX asrlar chegarasida dunyo bo‘ylab avj olgan ulkan miqiyosdagi qurilishlar, osmono‘par binolar va inshootlar, xalqaro savdo va ishlab chiqarish hajmlarining keskin ortishi natijasida, yanada kattaroq o‘lchamlarda ish yuritishga to‘g‘ri kela boshladi. MTS tizimi aynan shu zaruriyat yuzasidan dunyoga keldi. MTS - Metr-Tonna-Soniya asosiga qurilgan tizim bo‘lib, anglaganingizdek, bunda massa birligi sifatida - tonna ko‘rsatilmoqda.

MTS tizimini hosilaviy birliklariga misol qilib, zichlik birligi - tonna/m3; kuch birligi - sten (sn); bosim birligi - peza (pz); va ish birligi - kilojoul (kj) ni keltirish mumkin.

Tonnaga asoslanganligi uchun bu tizimda 1 massasi tonna jismga yo‘nalish bo‘yicha 1 sm/soniya2 tezlanish beradigan kuchga teng. bi birlikni sten deb atashdi. Sten SI da esa, tushunarliki, 1000 N gat eng bo‘ladi. MTS da quvvatni soniyasiga-sten metrlarda o‘lchashgan. Bu ham SI dagi 1 kilovattga to'g'ri keladi.

Yangilаndi: 18.02.2019 11:55
 


Maqolaning 7 sahifasi, jami 12 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Haqiqy matematikning ovqatlanish qoidasi: ratsional nonushta; kompleks tushlik va yaxlitlangan kechki ovqat


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 871
O'qilgan sahifalar soni : 7268480

Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)