Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Xalqaro Birliklar Tizimi - SI
Fizik kattaliklarning xalqaro birliklari tizmi - SI

Bu bo'limda Siz hozirgi kunda fan-texnikaning turli sohalarida amal qilib kelayotgan Xalqaro Birliklar tizimi va uning tarkibiy birliklari bilan tanishasiz...



Arpa doni; No‘xot donasi... (Karat va Gran)

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Arpa doni; No‘xot donasi

(Karat va Gran)

Yevropaning[1] har qanday dorixonasida turli xildagi vazn o‘lchash tarozilarining qadoqtoshlari oradisa albatta Gran ham bo‘ladi. Gran paydo bo‘lganiga «atiga» ikki ming yil bo‘ldi holos. Granning etalon vazni bir o‘simlikning donining vazniga teng. Qaysi deysizmi? Bu odata arpa boshog‘idagi bir dona donning vazniga tenglashtirilgan. Lekin tarixchilarning ta'kidlashicha, qadimda har bir tamaddun o‘choqlarida mahalliy sharoitdan kelib chiqib gran uchun turli xil donlarning vazni qabul qilingan ekan. Masalan Akatsiyaning doni ham bu maqsadga muofiq kelavergan.

Gran so‘zining kelib chiqishi ham qadimgi lotin tilidagi «granum» - don, yorma ma'nolarini anglatuvchi so‘zan kelib chiqqan. Ingliz tilida don ham, o‘lchov grani ham - «grain», eski nemis tilida ham don bu - Granno bo‘lgan.

Yangilаndi: 21.06.2018 07:18
 

Ilk Bobil Talantlari.

E-mail Chop etish PDF

Ilk Bobil Talantlari.

Tarozudek benazir innovatsiya va vazn olchovi vositasini qadimdagi eng qimmatbaho material metall ishlab chiqaruvchilari ixtiro qilishgan. Qadimda metall qazib olish juda o'gir mehnat bolgan va olingan har bir metall parchalari ota qadrlangan. Aynan oshalar bu metall parchalariga raqam yoki boshqa belgilar vositasida uning vaznini ifodalovchi belgilar qoya boshlaganlar. Xuddi osha belgi qoyilgan metall parchalari tanga pullarning eng dastlabki, sodda korinishdagi namumansi hisoblanadi.

Vaznni olchashdan maqsad, biror bir jismdagi moddaning miqdorini aniqlashdir. Jismning massasini undagi modda miqdori hammadan ham aniqroq ifodalaydi. Lekin, hattoki bizga yaqin XIX asrda ham jismning vazni va ogirligini farqiga unchalik borishmagan. Biz keyinchalik, vaznni aniqlashning turli usullari haqida soz yuritganimizda, aslida jismning massasini aniqlashni nazarda tutamiz. Kundalik tajribada odatda, tortib korish tushunchasi ostida buyum yoki mahsulotning massasini biror bir vazndagi etalon bilan taqqoslab korish tushuniladi. Biz ham ananaga kora qadimgi dunyo xalqalrining olchov tizimlari haqida soz borganda, o'g'irlik va vazn oolchov birliklarini bir biridan alohida, aniq chegara asosida korib chiqamiz.

Yangilаndi: 24.09.2018 08:29
 

Bobil mili, Rim mili

E-mail Chop etish PDF

Bobil mili, Rim mili

olchov birliklarining aniq tasdiqlar orqali ma'lum bolgan eng qadimgilari qadimgi Bobilga tegishli. Bobilliklar ham ularni oz ajdodlari - Shumerlardan meros qilib olishgan bolishsa kerak. Lekin, aynan Shumerga tegishli arxeologik topilmalar juda kam.

Qadimgi Bobilda uzoq masofalarni mil olchov birligida ifodlashgan. Bir mil 30 qoshqadam (ya'ni ham ong ham chap oyoqda bosilgan ikkala qadam) masofasida olchangan. Shu sababga kora bir Bobil mili tahminan 11650~11660 metrga teng bolgan. Korib turibmizki bu bizning kilometrlarimiz yoki inglizcha quruqlik milidan kora ancha katta masofa. Bu holatda mil sozi shartli ravishda qollaniladi. Sababi hozirda hech qaysi tarixiy manbada qadimgi Bobildagi bu olchov birligi aslida qanday atalganiligini aniq korsata olmaydi. Bu sohaga oid yechimini kutayotgan va balki hech qachon yechilmaydigan lingvistik muammolardan biri hisoblanadi. Bizgacha faqat bir necha bobil qolyozmalaridagi ushbu birliklarga mos keluvchi ierogliflargina saqlanib qolgan holos.

Rim birliklari borasida esa, Lotin yozuvi va tilining ilmiy tasarrufda hozirgacha saqlanib kelayotganligi munosabati bilan, tarixchilar ishonch bilan tadqiqotlar olib borishlari mumkin. Masalan, Rim mili nomlanishining etimlogiyasi unga tegishli miqdoriy son qiymati - 1000 bilan bogliq. Rimliklar tola qurollangan Rim legionerining 1000 ta qoshqadami masofasini «Mile passus» deb atashgan. Uning uzunligi 1481 metr bolgan deb hisoblanadi. Rim jangchisining qoshqadami demak 148.1 santimetr bolgan.

Yangilаndi: 24.09.2018 09:09
 

O‘lchov va tarozilar xalqaro qo‘mitasi hamda, Metr Konvensiyasi

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 7
Juda yomon!A'lo! 

O‘lchov va tarozilar xalqaro qo‘mitasi hamda, Metr Konvensiyasi

O‘lchov va Tarozilar Xalqaro Qo‘mitasi (O‘TXQ) 1875-yilning 20-may kunida, 17 davlat delegatlari ishtirokidagi Metr diplomatik Konferensiyasining yakuniy qaroriga ko‘ra Metr Konvensiyasiga binoan ta'sis etilgan. Konvensiyaga 1921-yilda o‘zgartirish va tuzatishlar kiritilgan.

O‘TXQ, farang hukumati tomonidan ajratib berilgan, Parij yaqinidagi Pavillon de Breteuil (Parc de Saint-Cloud) dagi 43 520 m2 maydonda joylashgan shtab - kvartirasida faoliyat yuritadi va Metr Konvensiyasining a'zo davlatlari tomonidan moliyalashtiriladi.

O‘TXQning asosiy vazifasi - butun jahon bo‘yicha o‘lchovlarning yagona, unifikatsiyalashgan tizimini ta'minlash; bu borada:

  • Asosiy fizik kattaliklar uchun o‘lchov birliklarining fundamental standartlarini o‘rnatish hamda, xalqaro etalonlarni saqlash;
  • Milliy va Xalqaro standartlarni muvofiqlashtirish;
  • O‘lchov texnikalarini tegishli tartibda muvofiqlashtirish;
  • Fundamental fizik konstantalarning miqdoriy qiymatlarini va o‘lchamlarini yuqori aniqlik darajasida ishlab chiqish va muvofiqlashtirsh;
Yangilаndi: 24.12.2018 09:57
 

Astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 5
Juda yomon!A'lo! 

Astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari

 

Astronomiyada juda katta masofalarni o‘lchash va ifodalash uchun quyidagi maxsus masofa birliklari qo‘llaniladi: Astronomik birlik, Yorug‘lik Yili, hamda, Parsek.

 

  • Astronomik birlik (a.b.) - Yer va Quyosh o‘rtasidagi masofa.
  • Yorug‘lik Yili (yor.yil.) - yorug‘likning bir tropik yil muddatda bosib o‘tadigan yili.
  • Parsek[1] (pk) - yillik parallaksi bir soniyaga teng bo‘lgan (boshqacha aytganda, yer orbitasining o‘rtacha radiusi bir sekund burchak ostida ko‘rinadigan masofa) masofa.

Jadvalada ushbu birliklar orasidagi munosabatlar keltirilgan.

Yangilаndi: 26.11.2018 10:05
 


Maqolaning 5 sahifasi, jami 8 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Fizika o'qituvchisi bolalarga savol beryapti:

-1 kg temir og'irmi, yoki, 1 kg paxtami?

Bir olg'ir so'zamol bola javob qaytradi:

-Domla oyoqqa tushib ketsami, yoki, tarozida tortib ko'rsami?


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 823
O'qilgan sahifalar soni : 4809816

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis