Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Xalqaro Birliklar Tizimi - SI
Fizik kattaliklarning xalqaro birliklari tizmi - SI

Bu bo'limda Siz hozirgi kunda fan-texnikaning turli sohalarida amal qilib kelayotgan Xalqaro Birliklar tizimi va uning tarkibiy birliklari bilan tanishasiz...



Bobil mili, Rim mili

E-mail Chop etish PDF

Bobil mili, Rim mili

olchov birliklarining aniq tasdiqlar orqali ma'lum bolgan eng qadimgilari qadimgi Bobilga tegishli. Bobilliklar ham ularni oz ajdodlari - Shumerlardan meros qilib olishgan bolishsa kerak. Lekin, aynan Shumerga tegishli arxeologik topilmalar juda kam.

Qadimgi Bobilda uzoq masofalarni mil olchov birligida ifodlashgan. Bir mil 30 qoshqadam (ya'ni ham ong ham chap oyoqda bosilgan ikkala qadam) masofasida olchangan. Shu sababga kora bir Bobil mili tahminan 11650~11660 metrga teng bolgan. Korib turibmizki bu bizning kilometrlarimiz yoki inglizcha quruqlik milidan kora ancha katta masofa. Bu holatda mil sozi shartli ravishda qollaniladi. Sababi hozirda hech qaysi tarixiy manbada qadimgi Bobildagi bu olchov birligi aslida qanday atalganiligini aniq korsata olmaydi. Bu sohaga oid yechimini kutayotgan va balki hech qachon yechilmaydigan lingvistik muammolardan biri hisoblanadi. Bizgacha faqat bir necha bobil qolyozmalaridagi ushbu birliklarga mos keluvchi ierogliflargina saqlanib qolgan holos.

Rim birliklari borasida esa, Lotin yozuvi va tilining ilmiy tasarrufda hozirgacha saqlanib kelayotganligi munosabati bilan, tarixchilar ishonch bilan tadqiqotlar olib borishlari mumkin. Masalan, Rim mili nomlanishining etimlogiyasi unga tegishli miqdoriy son qiymati - 1000 bilan bogliq. Rimliklar tola qurollangan Rim legionerining 1000 ta qoshqadami masofasini «Mile passus» deb atashgan. Uning uzunligi 1481 metr bolgan deb hisoblanadi. Rim jangchisining qoshqadami demak 148.1 santimetr bolgan.

Yangilаndi: 24.09.2018 09:09
 

O‘lchov va tarozilar xalqaro qo‘mitasi hamda, Metr Konvensiyasi

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 7
Juda yomon!A'lo! 

O‘lchov va tarozilar xalqaro qo‘mitasi hamda, Metr Konvensiyasi

O‘lchov va Tarozilar Xalqaro Qo‘mitasi (O‘TXQ) 1875-yilning 20-may kunida, 17 davlat delegatlari ishtirokidagi Metr diplomatik Konferensiyasining yakuniy qaroriga ko‘ra Metr Konvensiyasiga binoan ta'sis etilgan. Konvensiyaga 1921-yilda o‘zgartirish va tuzatishlar kiritilgan.

O‘TXQ, farang hukumati tomonidan ajratib berilgan, Parij yaqinidagi Pavillon de Breteuil (Parc de Saint-Cloud) dagi 43 520 m2 maydonda joylashgan shtab - kvartirasida faoliyat yuritadi va Metr Konvensiyasining a'zo davlatlari tomonidan moliyalashtiriladi.

O‘TXQning asosiy vazifasi - butun jahon bo‘yicha o‘lchovlarning yagona, unifikatsiyalashgan tizimini ta'minlash; bu borada:

  • Asosiy fizik kattaliklar uchun o‘lchov birliklarining fundamental standartlarini o‘rnatish hamda, xalqaro etalonlarni saqlash;
  • Milliy va Xalqaro standartlarni muvofiqlashtirish;
  • O‘lchov texnikalarini tegishli tartibda muvofiqlashtirish;
  • Fundamental fizik konstantalarning miqdoriy qiymatlarini va o‘lchamlarini yuqori aniqlik darajasida ishlab chiqish va muvofiqlashtirsh;
Yangilаndi: 24.12.2018 09:57
 

Astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari

 

Astronomiyada juda katta masofalarni o‘lchash va ifodalash uchun quyidagi maxsus masofa birliklari qo‘llaniladi: Astronomik birlik, Yorug‘lik Yili, hamda, Parsek.

 

  • Astronomik birlik (a.b.) - Yer va Quyosh o‘rtasidagi masofa.
  • Yorug‘lik Yili (yor.yil.) - yorug‘likning bir tropik yil muddatda bosib o‘tadigan yili.
  • Parsek[1] (pk) - yillik parallaksi bir soniyaga teng bo‘lgan (boshqacha aytganda, yer orbitasining o‘rtacha radiusi bir sekund burchak ostida ko‘rinadigan masofa) masofa.

Jadvalada ushbu birliklar orasidagi munosabatlar keltirilgan.

Yangilаndi: 26.11.2018 10:05
 

Bosqich va tirsaklar doimo biz bilan.

E-mail Chop etish PDF

Bosqich va tirsaklar doimo biz bilan.

Bulutsiz quyoshli kunduzning songgi bosqichi kirib, quyosh ufqqa bosh qoydi Siz shoshmasdan qadam tashlab yurganingizda, quyosh botgunicha bosib otib oladigan yol bir bosqich masofaga teng. Aslida mazkur eng sodda va qadimgi masofa olchov birligi dunyoning koplab qadimiy xalqalrida mavjud bolsa-da, etimologik nuqtai nazardan, boshqa tillardan kora, ozbek tilida bu misol, soz ozagidan ham yaqqol namiyon boladi. Bosqich bosish, bosib otish sozlari bilan aloqadir ekanligini darhol payqash mumkin. Bunday masofani bosib otishga tahminan 2 daqiqa vaqt ketadi. Bosqich bu eng qadimiy olchov birliklaridan biridir. Tushunarliki, u doimiy bolishi qiyin, yoki, mumkin eham emsa. Chunki qadam va tezlik hamma odamlarda har hil. Uning aniq masofaviy qiymati 185 dan (Rim bosqichi) 195 metrgacha qiymatlarda ozgarv turgan (masalan, 192 qadimgi yunon olimpiya bosqich masofasi). Umuman olganda, bosqichlar qadimgi Bobilda, bundan uch ming yillar muqaddam, hozirgi Iroq hududlarida gullab yashnagan podsholikda dunyoga kelishgan. U yerda bosqichni 360 tirsak uzunligidagi masofa sifatida aniqlashgan. Odamlarning ortacha tirsak uzunliklari esa tahminan 53-54 sanimetr deb hisobga olsak, qadimgi Bobil bosqichi masofa uzunligi tahminan 190 194 merlar orasida bolgan.

Yangilаndi: 21.07.2013 04:37
 

Harorat shkalalari

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Harorat shkalalari

Lord Kelvin

Termometrik moddaga bog‘liq bo‘lmagan harorat shkalasi "Termodinamik harorat shkalasi" (ba'zan uni "Mutloq harorat shkalasi" yoki "Kelvin shkalasi" deb ham atashadi). Bu shkala ingliz fizigi

U. Tomson (Lord Kelvin) tomonidan XIX-asr o‘rtalarida fanga tavsiya etilgan. Kelvin termodinamik harorat shkalasi bitta asosiy tayanch nuqtaga - suvning qattiq, suyuq va gaz fazalaridagi holatlarining termodinamik mutanosiblashgan nuqtasi - suvning uchlanma nuqtasiga asoslanadi. Termodinamik harorat - T belgisi bilan ifodalanadi. Termodinamik harorat birligi - Kelvin, K belgisi bilan ifodalanadi. Suvning uchlanma nuqtasining termodinamik harorati 273.16 K ga teng. 1 kelvin esa, suvning uchlanma nuqtasi termodinamik haroratining 1/273.16 qismiga teng. Suvning uchlanma nuqtasi termodinamik harorati maxsus laboratoriyalarda, bug‘, muz va suyuq holatdagi suvni germetik ampulada termodinamik mutanosiblash yordamida amaliy tajribalarda aniqlanadi.

Yangilаndi: 17.01.2019 14:24
 


Maqolaning 5 sahifasi, jami 8 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

"Dohiyona" qisqartirish:

????????????????????????


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 806
O'qilgan sahifalar soni : 4327425

Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!