Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Xalqaro Birliklar Tizimi - SI
Fizik kattaliklarning xalqaro birliklari tizmi - SI

Bu bo'limda Siz hozirgi kunda fan-texnikaning turli sohalarida amal qilib kelayotgan Xalqaro Birliklar tizimi va uning tarkibiy birliklari bilan tanishasiz...



Hayot jarayonlarini qanday o‘lchashgan?

E-mail Chop etish PDF

Hayot jarayonlarini qanday o‘lchashgan?

Endi esa, qadimgilar vaqtni qanday o‘lchaganliklari haqida gaplashamiz. Yaqindagina olimlar, Madagaskar oroilida, qadimgi xalqlarga taalluqli bo'lgan juda g‘alati bir vaqt o‘lchash uskunasi - guruch xumchasini topib oldilar. Orollilklarning barchasi guruchning qanday ahamiyatga ega aknligini juda-juda yaxshi tushunishadi va uni qaynatib taom tayyorlashni ham yaxshi bajarishadi. Ularning taomiliga ko‘ra guruchni taxminan 20 daqiqa qaynatish zarur. Uch xumcha guruch - 1 soat qaynatiladi. Taajjubli, lekin, amaliy ahamiyatga ega holat to'g'rimi?

Vaqtni o‘lchash borasidagi boshqa bir qadimiy birlikni biz kitob avvalidagi - bosqich haqidagi maqolada ko‘rib o‘tgan edik. Ya'ni, quyosh botgunicha o‘rtacha qadam bilan ikki daqiqa ichida bosib o‘tiladigan yo‘l - bosqich deyilgan edi. Ushbu birlikdan esa, teskari tartibni keltirib chiqarsak, demak bir bosqich masofani taxminan ikki daqiqa vaqt o‘lchovi sifatida ham qarash mumkin ekan. Agar istasangiz buni, o‘zingiz ham osonlik bilan tekshirib, ishonch hosil qilishingiz mumkin.

Yangilаndi: 30.11.2018 13:09
 

Elektr toki kuchi birligi - Amper

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 18
Juda yomon!A'lo! 

Elektr toki kuchi birligi - Amper

Tok kuchi va qarshilik uchun Xalqaro birliklar deb atalgan birliklar 1893-yilda Chikagoda otkazilgan Xalqaro Elektr Kongressida tasdiqlangan va Xalqaro amper va Xalqaro om larning ta'riflari 190-yildagi London kongressida qabul qilingan edi.

Garchi 8-OTXK da ham elektr sohasiga tegishli Xalqaro birliklar ning Mutloq birliklar bilan almashtirilishi yakdil ma'qullangan bolsa hamki, bu faqat 9-OTXK (1948) da oTXI taklif etgan quyidagi korinishda qabul qilindi (1946, 2 -Rezolyutsiya; PV, 20, 129-137):

Amper - vakuumda bir-biridan 1 metr masofa uzoqlikda joylashgan cheksiz uzun va ota kichik kondalang kesimga ega ikki parallel otkazgichdan otganda, otkazgichning har 1 metr uzunligida 2·10?7 Nyuton ozaro ta'sir kuchi hosil qiladigan ozgarmas tok kuchiga teng.

Bundan kelib chiqadiki, tarqalish muhitining magnit singdiruvchanligi nomi bilan ham ataladigan, magnit doimiysi - ?0 ning qiymati ?0=4??10?7 Genri taqsim metrga aniq teng. ?0=4??10?7 H/m.

1946 yildagi asosiy matnda korsatilgan MKS kuch birligi sozi bu joyda 9-OTXQ tomonidan tasdiqlangan nyuton sozi bilan almashtirildi. (1948, 7-Rezolyutsiya; CR, 70).

Yangilаndi: 13.09.2018 14:04
 

Yorug‘lik kuchi birligi - Kandela

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 5
Juda yomon!A'lo! 

Yorug‘lik kuchi birligi - Kandela

Turli mamlakatlarda, yorug'lik kuchining o‘lchov birligi sifatida, 1948 yilgacha sham yoki alanga yorug'ligiga asoslangan turli o‘lchov birliklaridan foydalanilgan. 1848 yilda uning o‘rniga, Plank radiatorining (qora jismning) platinaning qotish haroratidagi yorug‘ligiga asoslangan yangi birlik: "yangi /sham" joriy etildi. Bu ko‘rinishdagi o‘lchov birligi, Yoritish bo‘yicha Xalqaro Qo‘mita (CIE) va O‘TXQ tomonidan 1937 yildan avval tayyorlangan bo‘lib, u O‘TXQ ning 1946-yildagi qarori bilan e'lon qilingan edi. U, 1948 yildagi, 9- O‘TXK tomonidan qabul qilingan bo‘lib, bu konferensiyada, o‘lchov birligiga yangi xalqaro nom - kandela, va ramziy belgi cd kiritildi; 1967-yildagi 13-O‘TXK da (Rezolyutsiya 5, CR, 104 va Metrologia, 1968, 4, 43-44) bu ta'rifga tuzatish kiritilgan.

1979 yilda, Plank radiatorining yuqori haroratlarda amalda qo‘llashning qiyinligi sababidan va radiometriya sohasida paydo bo'lgan yangi imkoniyatlar, ya'ni optik nurlanish kuchining o‘lchash asosida, 16-O‘TXK

(1979 yil, Rezolyutsiya 3, CR, 100 va Metrologia, 1980,16, 56) kandelaning yangi ta'rifini qabul qildi:

Kandela - berilgan yo‘nalishda chastotasi 540·1012 gerts bo'lgan monoxromatik nurlanish tarqatuvchi manbaning yorug'lik kuchiga teng, bu nurlanishning energetik yorug'lik kuchi, shu yo‘nalishda 1/683 Vatt taqsim steradianni tashkil qiladi.

Bundan kelib chiqadiki, chastotasi 540·1012 gerts bo'lgan monoxromatik nurlanishning spektral lyuminessensiya effekti aniq 683 lyumen taqsim vattga teng. K = 683 lm/Vt = 683 cd·sr/Vt

Yangilаndi: 21.11.2018 17:37
 

Qanday qilib yer maydonini quduq bilan o‘lchash mumkin?

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Qanday qilib yer maydonini quduq bilan o‘lchash mumkin?

Bobil davlatining ko‘p sonli aholisining muayyan qismi dehqonchilik bilan, asosan boshoqli ekinlar yetishtirish bilan shug‘ullangan. Mamlakat joylashgan hududning issiq iqlimi, yer maydonlarining tez-tez sug‘orilishini talab qilgan. Bobil qo‘lyozmalarida, yer maydonlarining o‘lchamini ifodalovchi belgi ieroglif, quduqni ifodalovchi belgi ieroglif bilan bir xil bo'lgan, boshqacha aytganda, Bobilliklar dala maydonini ifodalash uchun ham, quduq so‘zini yozish uchun ham bitta ieroglifdan foydalanishgan. Bundan kelib chiqadiki, Bobil dehqonlari, bitta quduqdan chiqarilgan suv miqdori, qanday o‘lchamdagi dala maydonini sug‘orishga yetishini hisoblash orqali, ekin ekiladigan yerlarning maydonini belgilashgan. Masalan, "bir quduq yerga ekilgan arpa" kabi...

Yangilаndi: 04.01.2019 12:14
 

Yetti asosiy birliklarning ramziy belgilari.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Yetti asosiy birliklarning ramziy belgilari.

Quyidagi jadvalda yettita asosiy kattaliklari va birlikning nomi va ularning har biri uchun, belgilanishlari keltirilgan.

(10- OTXK (1954, Rezolyutsiya 6; CR, 80); 11- OTXK (1960, Rezolyutsiya 12; CR, 87); 13- OTXK (1967/68, Rezolyutsiya 3; CR, 104 va Metrologia, 1968, 4, 43); 14- OTXK (1971, Rezolyutsiya 3; CR, 78 va Metrologia, 1972, 8, 36))

1-jadval. SI ning asosiy birliklari

Kattalik

SI dagi birlik

Nomi

Belgisi

Nomi

Belgisi

Uzunlik, masofa

l,x, r va b.

metr

m

Massa

m

kilogramm

kg

Vaqt, davr

t

soniya

s

Elektr tok kuchi

I, i

amper

A

Termodinamik harorat

T

kelvin

K

Modda miqdori

n

mol

mol

Yoruglik kuchi

Iv

kandela

kd (cd)[1]

1]Ozbek tili lotin yozuvida SI asosiy birliklarining ramziy belgilanishlari ichida faqat kandelaning belgisi kd, xalqaro belgisi cd dan farq qiladi.

Yangilаndi: 29.09.2014 03:17
 


Maqolaning 3 sahifasi, jami 8 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Tezkor tayyorlanadian lapsha taomlar ishlab chiqaruvchisi kimyo bo'yicha Nobel mukofotiga tavsiya etildi. Uning masalliqlarida, ilgari fanga noma'lum bo'lgan kimyoviy elementlar aniqlandi..


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 806
O'qilgan sahifalar soni : 4328593

Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)