Orbita . U Z

Imkon qadar uyda qoling!

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Horijlik olimlar
Horijiy olimlar

Hamma zamonlarda ham, ilm fan taraqqiyoti jarayoning eng zarbdor yetaklovchi kuchi bu o‘z sohasining asl bilimdoni bo‘lgan tafakkur sohiblari - olimlar hisoblanadi. Noyob aql zakovat egalarining ilmiy mulohazalari, amaliy tajribalari va eng muhimi, o‘zlaridan qoldirgan qimmatli ilmiy meroslar - kitob va ilmiy ishlari, butun bashariyatning eng qimmatbaho boyligidir. Zero yer yuzini obod qilgan ham, odamzot hayotini farovon va obod qilgan ham bu ilm fan va olimlardir. «Olim»va «Ilm» so‘zlari bir-biriga o‘zakdosh va egizakdir.

Saytimizning ushbu bo‘limida, jahon ilm fani osmoni yulduzlari haqida suhbatlashamiz. Ularning hayoti, faoliyati, va ilm fanga qo‘shgan hissasi haqida ma'lumotlar almashinamiz.



Uilyam Rankin

E-mail Chop etish PDF

Uilyam Rankin

Uilyam Jon Makuorn Rankin [Renkin] (inglizcha William John Macquorn Rankine) - shotland fizigi, mexanik-muhandis, muhandislik termodinamikasi asoschilaridan biri, Edinburg universiteti professori. 1820-yilning 5-iyulida, Britaniya Imperiyasi, Shotlandiya davlatining Edinburg shahrida, tug‘ilgan. U 1836-1838 yillarda Edinburg universitetida tahsil olgan, biroq, tang moliyaviy ahvoli tufayli o‘qishni to‘liq tamomlay olmagan. 1849-yilda, Klauziusdan mustaqil ravishda, mexanik energiya va issiqlik miqdori ekvivalentligining umumlashtiruvchi tenglamasini keltirib chiqarishga erishgan. Uning asosiy ishlari, gazlarning termodinamik xususiyatlarining tadqiq qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, 1850-yilda Rankin, suv bug‘larining turli haroratlardagi xossalarini ifoda etuvchi jadvallarni e'lon qilgan edi. Ushbu jadvallar keyingi davrlarda, ayniqsa bug‘ qozonlari qo‘llanadigan sohalarda keng foydalanilgan. Rankin 1859-yilda, bug‘ mashinalarining to‘liq nazariy bayonini keltirib chiqaradi; xususan u, bug‘ dvigateli uchun ideal siklni ishlab chiqadi, bu sikl keyinchalik uning nomi bilan ataladi. Aynan shu yili Uilyam Rankin tomonidan, Glazgo universiteti uchun yozilgan, "Bug‘ mashinalari haqida qo‘llanma" kitobi, termodinamika tarixidagi ilk darslik-o‘quv qo‘llanmasi hisoblanadi.

Uilyam Rankin, Riman, Dopler, Max va Gyuginiolar bilan bir qatorda, gaz dinamikasining asoschilaridan biri sifatida e'tirof etiladi. Unda olim, zarba to‘lqinlarini o‘rganish orqali, Gyuginiodan 17 yil avval yorilish sirti yuzaga kelishining to‘g‘ri shartlarini (ya'ni, muayyan yorilish yuzasidan o‘tishda, fizik kattaliklarning sakrash bilan o‘zgarishi shartlarini) keltirib chiqadi.

Uilyam Rankin, mexanika va termodinamikada keng qo‘llaniladigan, potensial energiya, adiabatik va izotermik jarayonlar kabi tushunchalarni ilm-fanga joriy etgan. Zarba to‘lqinlari nazariyasida, Rankin-Gyuginio adiabatasi tushunchasi bilan mashhurdir. Shuningdek, Rankin ishlab chiqqan harorat shkalasi va Rankin termodinamik gradusi ham ba'zi mamlakatlarda hali hanuz amalda qo‘llanadi.

Yangilаndi: 24.05.2019 12:15
 

Uilyam Tomson (lord Kelvin)

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Uilyam Tomson (lord Kelvin)

Uilyam Tomson, Lord Kelvin (inglizcha William Thomson, 1st Baron Kelvin) - buyuk ingliz fizigi, mexanik. Termodinamikaning fan sifatida shakllanishi va rivojlanishiga ulkan hissa qo‘shgan olimlardan biri. 1824-yilning 26-iyun kuni, Britaniya Imperiyasi, Irlandiya davlatining Belfast shahrida, bir vaqtning o‘zida ham fermer ham Belfast Akademik Instituti matematika o‘qituvchisi bo‘lgan, Jeyms Tomson (1776-1849) oilasida dunyoga kelgan. Uilyam Tomson, avvaliga Shotlandiyaning Glazgo ixtisoslashtirilgan kollejida ta'lim olgan, keyingi o‘qishini Kembrijdagi avliyo Peter kollejida davom ettirib, uni 1845-yilda tamomlagan.

1846-yilda, 22-yoshli Uilyam Tomson, Glazgo universitetining nazariy fizika kafedrasida dars bera boshlaydi. U talabalik yillaridayoq, Furye qatorlarini fizikaning issiqlik bilan bog‘liq masalalariga tadbiqi bo‘yicha olib borgan ajoyib tadqiqotlari bilan, ilmiy doiralarda o‘ziga xos nufuzga erishgan edi. U o‘zining 1842-yilda nashrdan chiqqan "Issiqlikning bir jinsli jismdagi harakati va uning matematik elektr nazariyasi bilan bog‘liqligi" nomli ilmiy tadqiqotida, elektr toki va issiqlikning tarqalishi hodisalari orasidagi o‘xshashliklarni tekshirib chiqqan edi. Uning ushbu tadqiqoti "Kembrij matematika jurnali"da chop etilgan. Aynan shu yildagi "Issiqlikning chiziqli harakati" nomli boshqa bir ishida u, geologiya masalalariga Yerning issiqlik xossalarini ko‘ra tahlil qilish orqali yondoshib, unda Yerning va tirik organizmlarning paydo bo‘lishi evolyutsiyasi haqida, biolog va geologlar bilan bahs boshlaydi. Shuningdek u, 1845-yildan e'tiboran, Parijdagi nufuzli ilmiy jurnallarda, o‘zining elektrostatikaga bag‘ishlangan turkum maqolalari bilan muntazam chiqish qila boshlaydi.

Yangilаndi: 26.06.2019 08:47
 

Gemfri Devi

E-mail Chop etish PDF

Gemfri Devi

Gemfri Devi (inglizcha: Humphry Davy) - ingliz fizigi, kimyogari, geolog. Elektrokimyoning asoschilaridan biri. Ko‘plab kimyoviy elementlarning ochilishida ishtirok etganligi, shuningdek, buyuk olim Faradeyning ilm-fanga kirib kelishida ustozlik qilganligi bilan mashhur. London Qirollik jamiyati a'zosi va uning prezidenti lavozimlarida ishlagan.

Devi, 1778-yilning 17-dekabrida, Angliya janbiy-g‘arbidagi Penzans nomli kichik shaharchada, yog‘och o‘ymakori ustasi oilasida tug‘ilib o‘sgan. 1794-yilda, otasi vafot etgach, Tonkin shaharchasiga - onasi tomondan bobosi uyiga ko‘chib o‘tib, mahalliy dorixonachiga shogird tushgan. Aynan dorixonadagi faoliyat uni kimyo fanlariga qattiq qiziqtirib qo‘ygan. 1798-yilda, "Pnevmatika instituti"da oddiy kimyogar, 1801-yildan esa, assistent lavozimlarida ishlagan. 1802-yilda esa, u Qirollik institutiga kimyo fanlari professori unvoni bilan ishga tayinlangan.

Yangilаndi: 27.02.2019 13:44
 

Rudolf Yulius Emmanuil Klauzius

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Rudolf Yulius Emmanuil Klauzius

Rudolf Yulius Emmanuil Klauzius (nemischa: Rudolf Julius Emanuel Clausius) asl ismi Rudolf Gottlib (Rudolf Gottlieb) olmon fizigi, mexanik, matematika. Termodinamika fani asoschilaridan biri.

U 1822 yilda, Germaniya imperiyasining Kyoslin (hozirgi Koshalin) shahrida tugilgan. Oliy malumotni Berlin universitetida olgan. Klauziusning dastlabki ilmiy ishi 1850 yilda nashrdan chiqqan bolib, Issiqlikning harakatlantiruvchi kuchi va undan issiqlik nazariyasi uchun keltirib chiqarish mumkin bolgan qonunlar haqida deb nomlangan. Unda Klauzius, Karnoning issiqlikni ishga aylantirish haqidagi hamda, Mayer va Gelmgoltslarning energiyaning saqlanish qonuni borasidagi fikrlarini tizimlashtirilgan shaklda tahlil qilib, mazkur masalalarni ozining koplab yangicha nazariy goyalari bilan boyitadi. Xususan, uning ozi issiqlik aksiomasi deb atagan va fanda, termodinamikaning ikkinchi bosh qonunining eng dastlabki korinishidagi tariflaridan biri bolgan issiqlik sovuq jismdan harorati balandroq jismga oz-ozidan otishi mumkin emas tarzidagi tasdigini keltiradi. Hozirda bu tarif Klauzius tarifi deb yuritiladi. Keyingi bir nechta asarlarida, Klauzius, oz tarifini yanada aniqlashtirdi va boshqa muhim faktlar bilan oz nazariyasini yanada boyitdi.

Ushbu asarning oziyoq, u muallifning ilk ilmiy ishi bolishiga qaramasdan, Klauziusga katta shuhrat keltirdi. Uni, asar nashrdan chiqqan yilning ozida Berlin Qirollik Artilleriya va Harbiy Muhandislik maktabiga, professor ilmiy unvoni bilan ishga tayinlanadi. 1855 yildan esa, Shveytsariya Politexnika maktabining matematik fizika kafedrasi professori bolib ishlay boshlaydi.

 

German Lyudvig Ferdinand fon Gelmgolts

E-mail Chop etish PDF

German Lyudvig Ferdinand fon Gelmgolts

German Lyudvig Ferdinand fon Gelmgolts (nemischa: Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz ) - buyuk olmon vrachi, fizik, psixolog va fiziologi. 1821-yilning 31 avgustida, Berlin yaqinidagi Potsdam shaharchasida tug‘ilgan. Boshlang‘ich ta'limni Potsdam gimnaziyasida olgan va 17 yoshida, gimnaziyani tamomlab, Qirollik tibbiyot-jarrohlik institutiga o‘qishga kirgan. Institutni 1842-yilda, doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoyasi bilan tamomlagan. Qirollik tibbiyot-jarrohlik instituti bitiruvchilari uchun, mamlakatda majburiy 8 yillik harbiy xizmat mavjud bo‘lib, Gelmgolts 1843 yildan boshlab, Potsdamning o‘zida harbiy vrach bo‘lib xizmat qila boshlaydi. 1847-yilning 23-iyulida, Berlin fizika jamiyati majlisida, o‘zining mashhur "Kuchning saqlanishi haqida" nomli ma'ruzasini o‘qiydi. U keyinchalik alohida risola tarzida ham chop etilgan. Mazkur risolada u, Joul, Mayer va Karnolarning ishlarida yoritib berilgan, energiyaning saqlanish tamoyilini umumlashtirib, o‘z g‘oya va xulosalari bilan boyitib, tarixda birinchi marta energiyaning saqlanish tamoyili - termodinamikaning birinchi bosh qonunini ta'riflab beradi. Shundan so‘ng, 1848-yilda, Aleksandr Gumboldtning tavsiyasiga ko‘ra unga harbiy xizmatdan muddatidan avval ozod etiladi. U Berlindagi Badiiy Akademiyaga anatomiya o‘qituvchisi bo‘lib ishga kiradi; bir vaqtning o‘zida, anatomiya muzeyida assistent bo‘lib ishlay boshlaydi. Mazkur yillar davomida u, mustaqil ravishda, nerv tolalarining rivojlanish jarayonlari, ko‘rish va eshitish organlarining fiziologiyasini tadqiq qiladi. 1849-yilda uni, ustozining tavsiyasiga ko‘ra, fiziologiya va umumiy anatomiya professori unvoni bilan Kyoningsbergga yuboriladi. 1855 yilda u Bonnga ko‘chib o‘tib, anatomiya va fiziologiya kafedrasining mudiri lavozimiga tayinlanadi. 1858-yilda esa, Geydelbergdagi fiziologiya kafedrasi rahbarligi ham unga topshiriladi. 1871-yilda, u Berlin universitetining fizika kafedrasiga, fizika professori lavozimiga tayinlandi. Gelmgolts ishga kirishgach, hukumat bilan hamkorlikda, mazkur kafedra bazasida yangicha ilmiy muassasa - Fan saroyi (hozirda Berlin universitetining fizika instituti) tashkillaydi va uning oyoqqa turishiga katta mehnatlar sarflaydi. U mazkur muassasaga 1788-yilgacha rahbarlik qilgan. 1788-yilda, mamlakat parlamentining hamkorligida, Sharlottenburgda Imperial fizika-texnika idorasi tashkil etiladi va unga Gelmgolts prezident etib saylanadi. U yangi lavozimga o‘tgach, Berlin fizika institutida ma"ruzalar o‘qishda davom etadi.

 

Yangilаndi: 13.12.2018 08:59
 


Maqolaning 6 sahifasi, jami 11 sаhifа
Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Massaning saqlanish qonuni


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 838
O'qilgan sahifalar soni : 5677881

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)