Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Boriy

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 

Boriy

Boriy – beqaror radioaktiv element. Formulasi Bh. Atom raqami 107. 261 dan 272 massa soniga ega izotoplari ma’lum. Eng uzoq yashovchi nisbatan barqaror izotopi boriy-267 bo‘lib, yarim yemirilish davri 17 soniyaga teng.

Kashf qilinishi va atama etimologiyasi.

107-element sintez qilingani haqidagi ilk xabarni 1976-yilda Dubnadagi yadroviy tadqiqotlar institutida ishlovchi Yuriy Oganesyan boshliq ilmiy guruh tomonidan e’lon qilingan. Ushbu sintez xrom-54 va vismut-209 yadrolarining o‘zaro birlashish reaksiyasi hosilalarining spontan parchalanishi mahsulotlarini tadqiq qilishga asoslangan edi. Boriyning kashf qilingan ilk izotoplarining yarim yemirish davri 5 soniyadan 1-2 soniyagacha bo‘lgan. 1981-yilda, Darmshtadt og‘ir ionlar instituti ham vismut-209 nishonni xrom-54 yadrolari bilan bombardimon qilishga asoslangan 209Bi+54Cr reaksiyasini tadqiq qilgan va bunda, nuklidlarning α-yemirilishi sezish, hamda, uning parametrlarini aniqlash imkonini beradigan yangi texnologiyalarni qo‘llagan. Darmshtadtda olib borilgan eksperimentlar ham, 107-elementning 262-izotopiga taalluqli bo‘lgan α-yemirilishi hodisasini 5 bora payqagan. Nemislarning tajribalarida bu elementning 4,7 va 2,3 soniya yarim yemirilish davriga ega izotoplari aniqlangan.

1992-yilda Dubna va Darmshtadt olimlari o‘zaro kelishib, ushbu 107-elementni Nils Bor sharafiga nomlashga qaror qilishgan va dastlab nilsboriy nomini biriktirishgan. Biroq, 1994-yilda IUPAC element nomida olining ham ismi va ham familiyasi bir vaqtda bo‘lishini ma’qullamadi. Qolaversa, boriy nomi va bor elementi nomi o‘zaro juda o‘xshash bo‘lib qolayotgani, buning natijasida, chalkashliklar kelib chiqishi, xususan, ularning oksianionlarini bir xilda – boratlar deyishga to‘g‘ri kelishi xavfi masalasi o‘rtaga tashlandi. Maslahatlashuvlar 1997-yilgacha cho‘zilgan va jarayonga Daniyalik olimlar ham jalb etilgan (Bor Daniyalik bo‘lgani uchun). IUPAC 1997-yilda bu elementga boriy nomini uzil-kesil tasdiqladi.

Tarqalganligi.

Boriy sun’iy sintez qilingan radioaktiv element bo‘lib, tabiatda uchramaydi.

Izotoplari.

Hozirda boriyning 12 xil izotopi ma’lum. Ular ichida ilmiy dalillangan nisbatan barqaror yarim yemirilish davriga ega izotopi 17 soniyada parchalanadi. Lekin, 40 soniya (274Bh) va 61 soniya (270Bh) yarim yemirilish davriga ega boriy izotoplari ham aniqlangan bo‘lib, bu borada hali ilmiy xulosa berilmagan. Shuningdek, 278Bh ning yarim yemirilish davri 11,5 daqiqa (690 s) ekani haqida tasdiqlanmagan xabarlar mavjud.

Boriyning fanga ma’lum barcha izotoplari α-yemirilish orqali parchalanadi. Shunga qaramay, olimlar boriy spontan parchalanishi mumkinligini ham istisno qilishmaydi.

Boriyning protonga boy bo‘lgan 261, 262 va 260-izotoplari sovuq sintez jarayonida olingan; shuningdek, 262 va 264 massali boriy izotoplarini meytneriy va rentgeniy parchalanish reaksiyasi qoldiqlaridan aniqlangan. 265, 266 va 267 massali boriy izotoplarini esa aktiniy nishonni nurlatish orqali sintez qilingan. Boshqa nisbatan og‘irroq boriy izotoplari esa, 282Nh, 287Mc, 288Mc, 294Ts va 290Fl radioaktiv elementlarining yadroviy parchalanish zanjiri mahsulotlarida hosil bo‘ladi.

Nuklid

Z(p)

N(n)

Izotop

massasi

(m.a.b.)

Yarim yemirilish davri

Kashf qilingan yili

Qo‘zg‘atish energiyasi

260Bh

107

153

260,12197

300 ms

2007

261Bh

107

154

261,12166

11,8 ms

1986

262Bh

107

155

262,12289

84 ms

1981

264Bh

107

157

264,1246

0,97 s

1994

265Bh

107

158

265,12515

0,9 s

2004

266Bh

107

159

266,12694

0,9 s

2000

267Bh

107

160

267,12765

17 s

2000

270Bh

107

163

270,13362

61 s

2006

271Bh

107

164

271,13518

1,2 s

2003

272Bh

107

165

272,13803

9,8 s

2005

274Bh

107

167

274,14244

40 s

2009

278Bh

107

?

(278)?

?11,5 daqiqa ?

1998

 

Umumiy ma’lumotlar

Nomi

Boriy;

Formulasi

Bh

Raqami

10, 7-davr, VIIB guruh;

Kashf etgan olimlar

Dubna va Darmshtadt yadro tadqiqot institutlari .

Kashf etilgan sana

1976-yil (Dubna) va
1981-yil Darmshtadt

Kashf etilgan davlat

SSSR va Germaniya;

Atom xossalari

Atom raqami

(267)  m.a.b. (g/mol);

Elektron konfiguratsiyasi

5f146d57s2

Atom radiusi

≈128 pm;

Kimyoviy xossalari

Kovalent radiusi

141 pm;

Elektrod potensiali

0 V;

Oksidlanish darajasi

0;

Ionizatsiya energiyasi (birinchi elektron)
(2-elektron)
(3-elektron)

740 kJ/mol;
1690 kJ/mol;
2570 kJ/mol;

Termodinamik xossalari

Zichligi

37,1 g/sm3 (0 da);

Struktura panjarasi shakli

geksagonal;

 


 

Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 31.10.2019 10:23  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Sizda mulohaza qoldirish imkoniyati mavjud emas. Mulohaza qoldirish uchun saytda ro'yxatdan o'tish kerak.

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Fizika o'qituvchisi bolalarga savol beryapti:

-1 kg temir og'irmi, yoki, 1 kg paxtami?

Bir olg'ir so'zamol bola javob qaytradi:

-Domla oyoqqa tushib ketsami, yoki, tarozida tortib ko'rsami?



Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis