Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa O'tmishning buyuk olimlari Avgusta Ada King - dasturchilarning "momosi"

Avgusta Ada King - dasturchilarning "momosi"

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 6
Juda yomon!A'lo! 

Avgusta Ada King -
grafinya Lavleys (1815-1852)

Avgusta Ada Lavleysning asl familiyasi Bayron bolgan. Ha, adashmadingiz. Bu xuddi osha - sarguzashtmand oqsuyak, mashhur ingliz shoiri - Jorj Gordon Bayronning qizi boladi. Shoir Bayron - badiiy asarlar uchun ozi ham ideal romantik qahramon bola oladigan, nazm ustasi bolib, adabiyot ixlosmandlari uning Chayld Xaroldning ziyorati dostoni va boshqa koplab asarlari orqali yaxshi biladilar. Ada Lavleys Bayronning Anna Izabel Milbenk, ya'ni, baronessa Ventvort bilan nikohidan tugilgan bolib, lekin qizaloq ozi otasi haqida deyarli hech narsa bilmagan. Chunki, Ada 1 oylik chaqaloqlik paytida onasi uni kotarib, Bayrondan qochib ketgan ekan. Bu voqea Vaterloo jangidan roppa-rosa bir yil tolgan paytda sodir bolgan bolib, baronessa nima sababdan bunday ishga qol urganining sababi hozirgacha noma'lum. Ehtimolki, u qizini yoqotishni istamagan bolsa kerak. Chunki, osha paytlardagi yuridik qoidalarga binoan, er-xotin ajrashsa, istisnosiz ravishda bolalarni albatta ota ixtiyorida qoldirilardi.

Oqsuyaklik hayoti

Balki onaning tarbiyasi shunday bolgandir. Harholda, Ada Lavleys voyaga yetgunicha oziga otasini eslatib turadigan hamma narsaga salbiy yondoshuv bilan katta bolgan. U hayotda faqat onasini tan olardi. Bayron esa qizi va xotini ozini tark etganidan keyin kop otmay Angliyadan butunlay chiqib ketadi. Oradan 9 yil otib esa, uning Yunoniston mustaqilligi uchun janglarda qatnashib halok bolgani haqida xabar kelgan. Bayronning xorijdan turib oz onasiga, ya'ni, Adaning buvisiga doimiy maktub yollab turgani va bu orqali qizining yutuqlaridan boxabar bolib borgani ma'lum.

Adaning onasi Anna Izabel matematikaga juda qiziquvchan, uquvli ayol bolgan. Hatto Bayron ozi ham xotinini erkalatib parallelogrammlar malikasi deb atagan ekan. Anna Izabelga sobiq eri Bayronning romantik xarakteri ma'qul kelmagan bolsa kerak. Shu tufayli u ona sifatida, qizi Adada ham otasidagi kabi romantik, hissiyotparast-xayolparast fe'l-atvor shakllanib qolmasligini qattiq istagan. U Adani bunday me'yordan ortiqcha ta'sirchan bolib ketmasligi uchun qolidan kelgan barcha narsani qilgan. Anna Izabel, qizaloqni romantikadan yiroq qilishida matematika shubhasiz eng muhim ahamiyatga ega boladi deb hisoblagan va bu borada ozi tashabbus korsatib, Ada bilan doimiy shugullangan. Aytish mumkinki, Ada Lavleys yoshligidan onasining qattiqqol tarbiyasi ostida katta bolgan. Ada Lavleys bolaligida tez-tez kasallangan va salomatligi unchalik ham yaxshi bolmagan. Hatto u bir safar qizamiq xastaligi bilan ogriganidan song, kasallikning ogir asoratlari tufayli uzoq muddat toshakka mixlanib qolgan. Natijada, Ada bir necha yil ozi yurolmasdan, nogiron bolib qolgan. Unga oddiy tumov ham jiddiy asoratlar bilan ta'sir qilardi va Adaning organizmi tiklanishiga ancha kop muddat talab qilinardi. Umuman aytganda, Ada Lavleys hayoti davomida salomatligi zaifligidan muttasil aziyat chekib yashagan.

lord Bayron Salomatligi qanchalik nozik bolmasin, lekin Adaning ilm-fanga bolgan ishtiyoqi doimo kuchli bolgan. U avvaliga geografiyaga qiziqib, ushbu yonalishda kuchaytirilgan ta'lim ola boshlagan. Lekin, vaqt otishi bilan qiziqishlari ham asta-sekin ozgarib borgan va bir necha muallimlar tarbiyasini olgach, Adaning tanlovi matematika fanidan toxtagan. Uning ushbu yonalishni tanlashida eng katta ta'sir otkazgan inson - Adaning oxirgi oqituvchisi Ogastes de Morgan (1806-1871) bolib, u bir vaqtning ozida ham iste'dodli yozuvchi hamda yuksak salohiyatli matematik olim bolgan. De Morgan London universiteti tarixidagi eng birinchi matematika professori sanaladi. U oz talabasi Ada Lavleysning matematik qobiliyatini juda yuksak baholagan va haqiqiy ustoz olaroq, shogirdiga togri yonalishni korsata olgani tahsinga loyiqdir.

Ada Lavleys uchun ilm-fan eshiklarini ochib bergan insonlardan yana biri - Meri Somervill bolib, ular 1834 yilda tanishishgan va keyinchalik doimiy ilmiy hamkorga aylanishgan. Bundan avvalroq, Ada onasi orqali mashhur matematik, hisoblash texnikasi muhandisi Charlz Bebbidj (1791-1871) bilan tanishgan bolib, Bebbidj bu paytda mexanik-avtomatlashtirilgan hisoblash mashinasi loyihasi ustida ishlayotgan edi. Bebbidj ona-bolalarga ozi yasagan mashinani ishlatib korsatib bergan va mashinaning ishlash tamoyilini batafsil tushuntirgan. Bebbidj mashinasi Ada Lavleysda juda katta taassurot qoldirgan edi. Ushbu voqeadan keyin Ada Lavleys va Charlz Bebbidj oilaviy darajada juda yaqin bolib qolishgan va doimiy ilmiy hamkorlikni yolga qoyishgan. Ba'zi tarixchilar Charlz Bebbidj va Ada Lavleys bir-biriga kongil qoygan oshiq-ma'shuqlar bolishgan degan fikrlarni ham ilgari surishadi. Lekin bunday fikr uchun hech kimda hech qanday asosli dalilning ozi yoq. Bu paytga kelib, Ada Lavleys ozini metafizik va analitik deb atashni boshlab yuborgan edi. osha paytlar ingliz tili leksikonida ushbu atama olim sozi ornida qollanilgan; olim sozining ozi esa ingliz tilida faqat 1836 yildan e'tiboran, Uilyam Uevell orqali kirib kelgan edi[1].

Bebbidjning ta'siri

Ada Lavleysning ilmiy yonalish tanlashiga va bajargan ilmiy ishlariga hal qiluvchi ta'sir korsatgan narsa bu - matematik Charlz Bebbidjning goyalari bolgan. Bebbidjning odatiy inglizlarnikidan farq qiluvchi galati tabiati uning talabalik yillaridayoq kozga tashlangan bolib, oshanda yosh Bebbidj, kopchilik uchun kutilmaganda, ozining buyuk millatdoshi - Isaak Nyutonning matematik analiz borasidagi goyalariga qarshi chiqqan edi. Ba'zilar Bebbidjning osha harakatlarini matematik salb yurishiham deb baholashgan. Zero, ozi ingliz bola turib, ingliz matematiklardan ta'lim olgan odam, qanday qilib, Nyutonning goyalaridan ayb topishi mumkin??? Harholda Bebbidj matematikada millatparastlik ketmasligi, aniq fanlardagi haqiqat - Britaniyada ham, Fransiyada ham, Afrika va hatto Sahroi Kabirda ham osha haqiqat bolib chiqishini isbotlab bergan. U buning uchun matematik analizning qit'a talqini, ya'ni, Leybnits nuqtai nazaridan bayon qilingan, tushunish uchun oson talqinini topib, ingliz tiliga tarjima qilib chiqqan. Haqiqatan ham, Leybnitscha matematik analiz, Nyuton talqinidan kora ancha tushunarliroq bolib, ifodalash uslubining ravonligi bilan ajralib turardi. Napoleon urushlari davom etayotgan bir paytda amalga oshirilgan bunday ilmiy tarjimadan keyin, koplab ingliz matematiklari tarjima muallifi - Charlz Bebbidjga xuddi muqaddas narsaga xiyonat qilgan odamdek qaray boshlashgan. Biroq, yaxshiki, ingliz ilmiy jamoatchiligi mutasaddilarda kor-korona millatparastlikdan kora soglom fikr ustunlik qilgan va tez orada Bebbidjning matematik iste'dodi nufuzli ilmiy doiralarda tan olingan. Bebbidjning matematik mahoratini e'tirofi sifatida 1816 yilda uni London Qirollik Jamiyatiga a'zolikka qabul qilishgan. Shuningdek uni Kembrij universitetining Lukas professori lavozimiga tayinlashgan. Eslatib otamiz, Nyutonning ozi ham Kembrijda aynan shu lavozimda ishlagan. Bebbidj shuningdek oziga xos fe'l-atvori bilan yaqqol ajralib turadigan, kopincha kutilmagan, keskin qarorlar qabul qiluvchi, galati tabiatli odam bolgan. U kocha-koyda kuy chalib, qoshiq aytib yuruvchi sayyor mashshoqlarni ashaddiy yomon korgan. Shuningdek, Bebbidjning favqulodda keskin tanqidlaridan shoir va yozuvchilar doim chochib turishgan. Bebbidj badiiy asarlardagi reallikdan yiroq qochirimlarni ham xushlamagan. Masalan, kunlarning birida Bebbidj jamiyatda katta obroga ega shoir lord Tennisonning oldiga ataylab borib, uning she'rlaridagi haqiqatga togri kelmaydigan satrlarni tahrirlash kerakligini uqtirishga uringan ekan.

Adaga kelsak, u ulgayib, kelishgan va chiroyli qiz bolib yetishdi. Saroyda qirollik oilasiga tanishtirilgan Ada Lavleys, Uilyam King bilan tanishdi va biroz vaqt otib, unga turmushga chiqdi. Ada toydan keyin King familiyasini olgan va bu nikohdan uch nafar farzand dunyoga kelgan. Uilyamga otasidan zodagonlik maqomi meros bolib otgach esa, Ada Lavleys King ham grafinya maqomini oldi.

Charlz Bebbidj esa 1844-yilda Turinga kochib otadi. Uning maqsadi ozi loyihalayotgan analitik mashinasini yasash uchun pul ishlab topish bolgan. Italyan puldorlarida ushbu mashinaga nisbatan qiziqish uygotish maqsadida Bebbidj ozining mashinasi haqida yozgan maqolalarini fransuzcha va italyanchaga tarjima qildirish kerak deb hisoblardi. Bu maqsadda unga Italyan matematigi, muhandis qoshinlari zobiti Luidji Minabrea yaqindan yordam bergan. Minabrea bir necha yillardan keyin Italiya bosh vaziri darajasigacha kotarilgan bolib, ajoyib mantiqiy fikrlash va xulosalar yasash qobiliyatiga ega, keng fikrli shaxs bolgan. Aynan Minabreaning jonbozligi evaziga Bebbidjning analitik mashinasi haqidagi Charlz Bebbidj ixtiro qilgan analitik mashina sxemasi deb nomlangan maqola fransuz tilida chop etilgan va katta shuhrat qozongan edi. Minabrea Bebbidj mashinasi haqida shunchaki tanishtiruv-tahliliy maqola yozish bilan cheklanmasdan, balki, ushbu mashina uchun ba'zi takomillashtirish sxemalari va uning yordamida hal qilinishi mumkin bolgan matematik masalalar boyicha juda ajoyib sharh va izohlar ham berib otgan. Minabreaning maqolalari Bebbidjning ozi kutganidan ham ziyoda bolib chiqqan edi. Shu sababli Bebbidj Minabreaning maqolalarini endi ingliz tiliga ogirish kerak deb oylab qoladi va buning uchun yaqin tanishi - Ada Lavleysni taklif qiladi. Ada Lavleys Minabrea maqolalarini ingliz tiliga ogirish uchun kutilganidan biroz kop vaqt sarflagan. Bebbidj Adaning tarjimalarini 1 yilga yaqin kutishiga togri kelgan. Lekin, ushbu tarjimalar bilan tanishgach, Bebbidj bu safar ham hayratdan yoqa ushlab qolgan edi. Zero, analitik mashina haqida Ada tayyorlagan inglizcha matnda mashina haqidagi tafsilotlar shu darajada mukammal ediki, natijada bu manba Minabrea maqolalaridan ham on chandon qiziqarliroq va amaliy ahamiyati yuqoriroq bolib chiqdi. Ada Lavleys Minabrea maqolalariga qoshimcha ravishda mukammal sharhlar bergan. Shuningdek, u Bebbidj mashinasi yordamida murakkab matematik hisob-kitoblarni bajarish mumkinligini isbotlab, buning uchun bir necha yaqqol misollar ham keltirib otgan. Ada Bebbidj mashinasi uchun nazariy tavsif berishning ozi yetarli emas deb hisoblagan va maqolalar matniga ilova tarzida, muayyan matematik masalalarni Bebbidj mashinasida yechish usullariga oid amaliy qollanma-yoriqnomalar ham tayyorlagan. Ular ichida shubhasiz eng asosiysi - Bebbidj mashinasi vositasida Bernulli sonlarini hisoblash usuli bolgan desak yanglishmaymiz. Bebbidj mashinasining oz davri uchun innovatsion jihati shunda ediki, undagi hisoblashlar, muayyan yoriqnomada korsatilgan harakatlarni ketma-ket bajarish orqali bajarilgan. Aytish mumkinki, Bebbidj mashinasi uchun oziga xos mashina algoritmi tayyorlangan va mashina shunga kora qoyilgan masalani hal qilgan. Zamonaviy til bilan aytadigan bolsak, Bebbidj mashinasi uchun tayyorlangan yoriqnomalar, hozirgi kompyuterlarga yozilgan dastur - algoritmlar singari bolgan. Ada Lavleys Bebbidj mashinasi uchun yozilgan shunday ajoyib yoriqnomalarni oz ism-sharifining bosh harflari bilan, ya'ni, qisqagina qilib: A.A.L. korinishida imzolagan. U shunchaki, agar Bebbidj mashinasiga qiziquvchilar ushbu yoriqnomalarni ayol kishi yozganligini bilib qolishsa, mashinaning salohiyatiga jiddiy qaramay qoyishadi deb oylagan. Boz ustiga, osha zamondagi bolmagur odatlardan yana biriga kora, grafinya maqomidagi ayollar uchun oz erining familiyasi bilan har qanday kitob yoki maqolalarni imzolash ta'qiqlangan edi.

Ada Lavleys Bebbidj mashinasi uchun faqat matematik hisob-kitoblarni bajarishga qaratilgan yoriqnomalar yozish bilan cheklanib qolmadi. U, agar ketma-ketlik togri berilsa, Bebbidj mashinasi musiqa ham ijro etishi mumkin degan fikrga kelib qoldi. Ada Bebbidj mashinasi haqida Jakkar mashinasi yaproq va ranglarni toqigani singari, analitik mashina ham algebraik naqshlar chiza oladi deb ta'kidlardi.

Jakkar mashinasi bu - oz davri uchun ilgor nou-xau sanaladigan toquvchilik-tikuvchilik uskunasi bolgan. Jakkar mashinasida turli sxemalar boyicha teshiklar tushirilganPerfokartalarda ishlovchi Jakkar mashinasi perfokartalar qollangan bolib, dastgohdagi ipning kartalardagi teshiklar orqali muayyan tartibda otib toqilishi natijasida matoda turli naqshlar, gullar va tasvirlar hosil qilingan. Ada xuddi shunday usulda Bebbidj mashinasidagi matematik hisob-kitoblar uchun ham harakatlar ketma-ketligini korsatadigan yoriqnomalar tayyorlash mumkin degan fikrga keldi. Uning goyasi beqiyos va buyuk goya edi. Perfokartalarning bitta standart toplami orqali eng sodda matematik amallarni bajarish mumkin boladi. Kartadagi teshiklar joylashuvi togri tartiblab chiqilsa, murakkabroq matematik amallar uchun ham standart perfokartalar toplamini yasash mumkin. Yana bir turkum perfokartalar orqali esa, amallar orasidagi bogliqliklarni va amallar ketma-ketligini ozini korsatiladi. Ada Lavleys shuningdek qayta takrorlanadigan operatsiyalar uchun kerakli perfokartalar toplamiga yollanma beradigan alohida perfokartalarni tayyorlagan. Ya'ni u kop takrorlanadigan va bitta jarayon mobaynida qayta-qayta bajarishga togri keladigan amallar uchun har safar yangi perfokarta solib otirmasdan, mashinada ushbu turdagi operatsiyani avvalroq bajargan perfokartalar toplamini qayta chaqirib, ulardan yangi topshiriq uchun foydalanish rejasini oylab topgan. Zamonaviy dasturchilar tili bilan aytganda, Ada bunday usul bilan dasturiy sikllarni tuzib chiqqan. Shu tarzda, aytish mumkinki, u nafaqat dasturlashni balki dasturlar uchun ilovalar tayyorlashni ham boshlab bergan edi.

Ada Lavleys Bebbidjning analitik mashinasi borasida yana bir ota muhim jihatni fahmladi: ushbu mashinaga shunchaki aniq sonlar bilan berilgan masalalarni yuklash bilan cheklanmasdan, balki unga muayyan ramzlar-belgilarni ham qabul qilish imkoniyatini kiritilsa, unda mashinani doimiy ozgaruvchi miqdorlar bilan ham ishlashga yonaltirish mumkin edi. Ya'ni, u mashinadan foydalanuvchi har safar muayyan masala uchun perfokartalar toplamini tanlab, tegishli sonlarni kiritib chiqish bilan ovora bolmasdan, balki avvaldan tayyor ramziy-belgilangan kartalar toplami orqali, istalgan matematik masalani tez hal qilishi mumkin bolardi. Ya'ni, Ada hisoblash mashinalarida dasturchi va yuzer (foydalanuvchi) uchun alohida ish rejimlarini belgilagan ilk inson hamdir.

Bebbij analitik mashinasi

Adaning tayyorlagan perfokartalari va yoriqnomalari asosida Bebbidjning analitik mashinasi uchun qiziq va muhim amaliy tadbiq sohalari paydo bola boshladi. Mashinaning asl mohiyatidan bexabar omi odamlar esa uni sehrli mashina deb qarashardi. Biroq Ada Lavleysning ozi odamlarga Bebbidj mashinasi aslida hech qanday mojiza emasligi, uni hech qanday mojiza yarata olmasligini kop ta'kidlab tushuntirardi. Mashina hech narsani ozi mustaqil bajara olmaydi, garchi mashina tasavvurga sigmas ishlarni qilayotgan bolsa-da, lekin uning ijodiy imkoniyatlari ushbu mashinani loyihalagan va yasagan insonlarning aqliy salohiyatlari darajasida cheklangandir - derdi u. Bu tasdiq xuddi termodinamikaning birinchi bosh qonuniga oxshaydi. Ya'ni, hech narsadan biror narsa hosil bolmaydi. Bizning olamimizda Men - Robot[2] ham, Terminator ham mavjud bolishi mumkin emas.

Hikoyamizdan Ada Lavleys haqida hayotini butunlay ilm-fanga bagishlagan, fidokor mushtipar ayol timsoli koz oldingizga kelgan bolsa ajab emas. Taassufki, u haqidagi boshqa ma'lumotlarni ham oqib chiqsangiz, olimadan ixlosingiz qaytishi aniq. Albatta, u zor ishtiyoq bilan matematika hamda, Bebbidj mashinasining amaliy tadbiqlari ustida ishlardi. Lekin, grafinya Ada Lavleys kundalik hayotda Viktorian davrining odatiy ingliz kiborlaridan bolib, ziyofatma-ziyofat yurishni xush korgan. U zeb-ziynat va hashamatga och bolib, turli qimmatbaho taqinchoqlarni yigishga va zotdor itlarni boqishga qattiq qiziqqan. Ada Lavleys barcha yangi opera va spektakllardan qolmaydigan, serhasham tantana va ziyofatlarda davrani toldirib raqs tushadigan qaqildoq ayol bolgan. Uning oz farzandlari tarbiyasiga deyarli vaqt ajratmagani, umuman olganda esa, oz bolalariga e'tiborsiz ona bolganini hech narsa bilan oqlab bolmaydi. Zamonaviy tibbiyot mutaxassislarining fikricha, ledi Ada Lavleys qandaydir tez-tez ozgaruvchan ruhiy-aqliy vasvasadan aziyat chekkan bolishi ehtimol (soddaroq aytganda, Ada Lavleys vaqti-vaqti bilan vos-vos bolib turgan). Har safargi vasvasa tutganidan keyin oziga kelgan Ada, chuqur aqliy zoriqish va ruhiy tushkunlik bilan kun otkazar va sarosimadan chiqib ketishga qiynalardi.

Ada Lavleysning yaqin dostlari orasida yozuvchi Charlz Dikkens, elektr sohasi boyicha mashhur mutaxassis Charlz Uitston, kaleydoskop ixtirochisi Devid Bryuster, hamda mashhur olim Maykl Faradeylar bolishgan. Shuningdek uning maxfiy xushtorlari ham kop bolgan degan fikrlar mavjud. U eridan tap tortmay begona erkaklar bilan yozishmalar olib borgan. Keyinchalik uning eri oziga ma'qul kelmagan yuzlab xatlarni yoqib yoq qilgani ma'lum. Shuningdek Ada Lavleys Charlz Bebbidj bilan birga oxirgi yillarda ot poygalarida pul tikish bilan oynaladigan qimor oyinlariga qattiq berilib ketgan edi. Ular qandaydir Jon Kross boshchiligidagi qimorboz-firibgarlar bilan aralashib qolishgan va natijada firibgarlar qimor oyinlarda Ada Lavleysni chuv tushirib ketishgan. Oqibatda grafinya katta miqdorda qarzga botgan. U vafot etgan paytda, ozining ot poygalarida qarzga tikkan pullari hisobidan 2000 funt-sterling qarzi mavjud edi.

Ayanchli yakun

Qarzga botgan, vaqti-vaqti bilan vos-vos bolib turadigan, hashamatga och ledi Lavleys navqiron 36 yoshga tolgan yili unda saraton xastaligi aniqlandi. Ada tanasida juda qattiq ogriqlar his qilib, kuchli azob chekardi. Ogriqlardan vaqtincha bolsa-da xalos bolish uchun grafinya giyohvand moddalar iste'mol qilishga otdi va tez orada endi u qip-qizil giyohvandga aylanib qoldi. Shuningdek u ichkilikka mukkasidan ketdi. Vasvasa tez-tez takrorlangan va ogriq kuchaygan paytlarda uni odatda ham ichkilik, ham giyohvand moddalar ta'siri ostida, mast-alast holatda topishardi. U turli firibgar folbin va ekstraseans odamlarning ham tuzogiga tushib, ularning allambalo aldamchi seanslari uchun ham pul tashiydigan bolib qoldi. Xullas kalom, Ada Lavleys ham ma'nan, ham ruhan, ham jismonan qattiq xastalandi. Nosoglom turmush tarzi uni kundan-kunga xarob qilib bordi. Vaziyatga onasining aralashuvi ham unchalik katta naf bermagan. U qizidan giyohvand moddalar va ichkiliklarni yashirib qoyardi. Bundan esa Adaning xasta hayoti battar jahannamga aylangan. Onasi qizining bunday azob chekishlari uning otmishdagi gunohlari, xususan, qimor oyinlari, hamda eriga qilgan xiyonatlari evaziga tolangan tovon boladi deb hisoblagan. U shu tarzda Ada gunohlardan poklanib, tangri huzuriga begubor boradi deb oylardi. Bundan esa Ada Lavleysning jismoniy va ruhiy iztiroblari battar zorayardi. Onaning oz qiziga bunday berahm bolishiga yana bir sabab bolgan: Ada ulgaygan paytda boshqa qarindoshlari va tanish bilishlaridan oz otasi lord Bayron haqida koplab ma'lumotlarni bilib oladi. U onasi muttasil yomonlaydigan bu odam aslida u darajada badkirdor yomon odam bolmaganini fahmlagan. Shu sababli Ada ozini vasvasa tutgan paytlarda, onasiga kopincha otasidan nega mosuvo qilganini tushuntirib berishini talab qilib qolardi. Shu sababli ham ona-bolaning munosabatlari keyingi yillarda juda sovuq bolib qolgandi. Shunday ayanchli taqdir hukmi ostida grafinya Avgusta Ada- King, ya'ni, ledi Lavleys 36 yoshida saraton xastaligi tufayli, jismoniy va ruhiy uqubatlar iskanjasida vafot etdi. Uni otasi lord Bayronning yoniga dafn etishgan.

Adaning asosiy qolyozmalarini va koplab ilmiy ishlarini Charlz Bebbidj saqlab qolgan. Vaqt otishi bilan Ada Lavleysning hayoti haqidagi ma'lumotlar, turli uydirma va borttirmalar bilan qoshib-chatib, yanada vahimali tarzda hikoya qilinadigan boldi. Chunonchi, u haqida keyinchalik bir necha kitoblar yozilgan va kinofilmlar ishlangan.

Bugungi kunda esa, ledi Lavleysning nomi bilan, har yili Ada Lavleys kuni otkazilishi an'anaga aylandi. Ushbu Ada Lavleys kunida odatda yil davomida ayollar tomonidan ixtiro qilingan texnik ishlanmalar, erishilgan ilmiy yutuqlar va ochilgan yangi ilmiy kashfiyotlar namoyish qilinadi. Tarixda ilk dasturchi deb haqli ravishda e'tirof etilishi mumkin bolgan qahramonimiz nomini, zamonaviy kompyuter dasturchilari ham munosib sharaflashgan. Xususan, XX asrning 80-yillarida AQSHlik dasturchilar tomonidan tayyorlangan va xalqaro kataloglarda MIL-STD-1815 shifr bilan qayd etilgan dasturlash tilini Ada deb nomlanadi. 1984 yilda ushbu dastur orqali grafinyaning ismi, ya'ni, Ada - savdo belgisi sifatida royxatdan otkazilgan.

Ada Lavleys 21 yoshda. Rassom Margaret Karpenter chizgan mo‘yqalam asar


[1] Uilyam Uevell (1794-1866) - ingliz faylasufi va ruhoniysi. U ozining 1840-yilda chop etilgan Induktiv fanlar falsafasiasarida Biz ilm-fan bilan mashgul insonlarni kim deb atashini aniqlab olishimiz zarur. Men uni olim deb atash tarafdoriman degan taklifni ortaga tashlaydi va shu orqali ingliz tilida muomaladagi analitik va metafizik atamalari orniga olim (sceintist) atamasi keng qollanila boshlagan.

[2] Amerikalik ilmiy-ommabop va fantastik asarlar yozuvchisi Ayzek Azimovning shu nomli romani nazarda tutilmoqda. Romanda odam yasagan robotning vaqt otishi bilan odamdek hissiyotlarga beriladigan bolishi, hamda unda xulq-atvor shakllanib, qisqasi, robot ham insonlar singari fikrlay boshlashi haqida hikoya qilinadi.


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 06.09.2018 08:54  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbital latifalar :) :)

"Dohiyona" qisqartirish:

????????????????????????


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3672714

Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)