Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Horijlik olimlar Lyudvig Eduard Boltsmann

Lyudvig Eduard Boltsmann

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Lyudvig Eduard Boltsmann

Lyudvig Eduard Boltsmann (nemischa Ludwig Eduard Boltzmann) Avstriyalik fizik-nazariyotchi. Molekulyar-kinetik nazariya hamda, statik mexanika asoschisi. Uning ilmiy ishlari asosan, gazlarning kinetik nazariyasi, kapilyar hodisalari, elastiklik, optika, matematika va albatta termodinamika sohalariga bagishlangan.

Lyudvig Boltsmann 1844 yilning 20-fevralida, Avstro-Vengriya imperiyasining poytaxti bolgan Vena shahrida tugilgan. Ularning oilasi avvaliga Vels, keyin esa Linz shaharlariga kochib otishgan bolib, Boltsmann boshlangich va orta talimni aynan Linz gimnaziyasida olgan. 1866 yilda Vena universitetiga oqishga kirib, mashhur fizik olimlar Loshmidt va Stefan qol ostida talim oladi. Aynan shu yili u, gazlarda tashqi potensial maydonda joylashgan ideal gazning impuls boyicha ham, koordinata boyicha ham bir tekis taqsimlanishi (Boltsmann taqsimoti) formulasini keltirib chiqargan edi. 1867 yildan boshlab, ozi oqiyotgan universitetda, fizik olim Yozef Stefanning assistenti bolib ishlay boshlaydi. Ikki yillik assistentlik faoliyatidan song, uni Grats universitetiga, matematik fizika boyicha professor lavozimiga ishga taklif qilishadi va Boltsmann ushbu oliygohda maruzalar oqiy boshlaydi. Boltsmann Gratsdalik chogida, ozining nomi bilan ataluvchi, fizik kinetikaga taalluqli bolgan, nomuvozanatli jarayonlar uchun mikroskopik nazariyaning asosiy tenglamasini keltirib chiqardi. Bundan tashqari, izolyatsiyalangan sistemadagi entropiyaning ortishi qonuniyatini ifodalovchi va H-teorema deb nomlanuvchi teoremani keltirib chiqardi. Osha yildagi uning yana bir ilmiy yutuqlaridan bir sifatida, termodinamikaning ikkinchi bosh qonuni, yopiq sistemaning entropiyasini va muayyan makroholatni yuzaga keltiruvchi mikroholatlarning bolishi mumkin bolgan soni miqdori bilan boglagan tarzdagi statistik tavsifini korsatib berganligini qayd etish lozim. Ushbu ilmiy muvaffaqiyatlar, Yevropa ilmiy jamoatchiligi orasida Boltsmannga katta shuhrat keltirdi. 1873 yilda u Vena universitetiga, matematika professori lavozimiga tavsiya etildi va ish boshladi. Biroq, kop otmay uni yana Gratsga chaqirishadi va u yerda yangi tashkil qilingan Fizika institutining direktori va amaliy fizika fanlari professori lavozimlariga tayinlanadi.

Boltsmanning yana bir muhim ilmiy ishi nurlanishlar termodinamikasi bilan bogliqdir. 1884 yilda u mutlaq qora jism uchun, Maksvell nazariyasida taxmin qilingan hodisa muvozanatli nurlanishning bosimi hamda, energiyasi zichligining ozaro proporsionalligining qonuniyatini keltirib chiqardi. Ushbu qonun avvalroq, ya'ni, 1879 yilda Boltsmanning hamkasbi va ustozi Stefan tomonidan, mulohazalarni umumlashtirish yoli bilan keltirib chiqarilgan bolib, hozirda har ikkala olim sharafiga Stefan-Boltsmann qonuni deb ataladi.

Mashhur nazariyotchi fizik bolib tanilgan Lyudvig Boltsmanni 1890 yilda Myunxen universitetiga, nazariy fizika kafedrasi rahbarligiga tayinlashadi. 1895 yilda uni Avstriya Fanlar Akademiyasiga azolikka qabul qilinadi. Aynan shu yili Boltsmann, Myunxendagi 5 yillik faoliyatdan song, yana Vena universitetiga, nazariy fizika professori lavozimiga (Stefanning orniga) qaytadi. Biroq unga ilmiy va pedagogik faoliyat bilan barqaror shugullanishga jiddiy tosiq boluvchi ayrim omillar yuzaga keladi. Gap shundaki, osha vaqtlarda, Vena universitetida, Boltsmann jiddiy yoqlaydigan va oz ilmiy ishlarining asosi sifatida tan olgan talimot atomlar haqidagi goyalarni keskin rad etuvchi olimlardan biri Ernst Max ham ishlar edi. Ular orasidagi ilmiy-goyaviy qarama-qarshilik tufayli, Boltsmann 1900 yilda Leyptsig universitetiga otib ketadi. Lekin u yerda ham Boltsmanni, Ernst Maxning tarafdorlaridan bir bolgan gayri-atomist olim Vilgelm Ostvald qarshi oladi va toxtovsiz goyaviy tortishuvlarga sabab boladi. 1902 yilda Boltsmann yana Venaga qaytadi va endi u, Maxning xalaqitlaridan holi ravishda, nazariy fizika kafedrasida rahbarlik qila boshlaydi. Bu vaqtda Max ham faoliyatini tugatgan edi. Universitet rahbariyati, Max egallagan lavozim va kafedrani ham Boltsmannga topshiradi.

Oz davrining nazariyotchi fiziklari orasida katta obro qozongan Lyudvig Boltsmanni, Yevropa va AQSHning koplab nufuzli oliygohlariga maruzalar oqishga taklif etishar edi. Boltsmanning ilmiy nufuzining ortishi bilan, koplab ilmiy jamiyat va akademiyalarga saylanishi kuzatiladi. Chunonchi u, 1899 yilda Peterburg Fanlar Akademiyasiga xorijiy muxbir-azo sifatida saylangan edi.

Boltsmanning amaliy-tajriba fizikasi sohalaridagi ishlari ham diqqatga sazovordir. Xususan, u Maksvellning elektromagnetizm nazariyasini amaliy tajribalardagi tekshiruvlari, turli moddalarning dielektrik doimiylari va sindirish korsatkichlari, hamda, dielektriklarning qutblanishi hodisalariga doir koplab amaliy-tajriba sinov ishlarini olib borgan.

1906 yilga kelib, olim ogir xastalikka astma kasalining otkir shakliga duchor boladi. Undan tashqari, Boltsmanning molekulyar-kinetik nazariyasi atrofidagi kuchli bahs-munozaralar va keskinliklar, olimning asab tizimi va ruhiy holatiga jiddiy salbiy tasir korsatgan edi. Shu munosabat bilan 1906 yilda olim, maruzalar va ilmiy faoliyatni vaqtincha toxtatib, davolanish uchun Italiyaning Duino shahriga yol oladi. U kuchli asabiy zoriqish va kasallik berayotgan jismoniy azoblar ichida, chuqur ruhiy tushkunlik holatiga tushib qoladi. Natijada esa, ajoyib fizik-nazariyotchi olim Lyudvig Eduard Boltsmann, 1906 yilning 5-sentyabrida, Duini shahri mehmonxonasida, oz joniga qasd qilish bilan hayotni tark etadi.

Lyudvig Eduard Boltsmanning nomi, fizikadagi qator tushunchalarda, xususan, Stefan-Boltsmann qonuni, Boltsmann doimiysi, Boltsmann taqsimoti, Boltsmann kinetik tenglamasi, hamda, Boltsmann H-teoremasi singarilarda oz mustahkam orniga ega bolgan. Undan kop sonli ilmiy risolalar va fundamental ishlar meros qolgan bolib, olimning eng asosiy ishlari hamda maruzalari, Germaniya va Avstriyada tanlangan asarlar toplami tarzida bir necha marta nashr qilingan.

Lyudvig Boltsmann 1906 yilda Venada dafn etilgan. Uning sharafiga ornatilgan yodgorlikda, Boltsmann doimiysini ifodalovchi S=klogW tenglamasi oyib yozilgan va shu tarzda olimning fan oldidagi buyuk xizmatlari etirof etilgan.

 
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Massaning saqlanish qonuni


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3672726

Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)