Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Astronomiya Karlik sayyoralar

Karlik sayyoralar

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Karlik sayyoralar

XX asrning oxirgi yillarida va XXI asrning boshida Quyosh tizimining chetki qismida koplab yirik osmon jismlari kashf etildi. Ular orasida Kvavar, Sedna va ayniqsa Erida alohida diqqatga sazovordir. 2005 yilning 5-yanvar kuni kashf qilingan Eridaning massasi, shu choqqacha Quyosh tizimining eng chetki sayyorasi hisoblanib kelinayotgan Pluton massasidan ham ?21% ga yirikroq bolib chiqdi. Shu tufayli XAI sayyoralar va asteroidlarning tasniflanishini qayta korib chiqish masalasiga duch keldi. 2006 yil Pragada bolib otgan XAIning XXVI Bosh Assambleyasida sayyora, asteroid tushunchalariga rasmiy ta'rifni tasdiqladi va shuningdek, fanga yangi Karlik sayyora tushunchasini kiritdi. Unga kora, Quyosh atrofida davriy aylanadigan; gravitatsiya kuchlari ta'sirida gidrostatik muvozanatani saqlab tura oladigan; va shar shakliga yaqin shaklga ega bolgan; ayni vaqtda, biror bir katta sayyoraning tabiiy yoldoshi bolmagan; oz orbitasida hokimlik qila olmaydigan (ya'ni, tevarak-atrofini boshqa osmon jismlaridan tozalay[1] olmaydigan) osmon jismi Karlik sayyora deb ataldi.

Shuni alohida ta'kidlash joizki, bu tushuncha va ta'rif hamon astronom olimlar ortasida munozaralarga sabab bolib kelmoqda. Ayrim olimlarning fikriga kora, karlik sayyora tushunchasi uchun, bu nomga da'vogar osmon jismini Merkuriy yoki Oyga nisbatan taqqoslash orqali, soddaroq tasniflash tizimi qulayroq bolar ekan. XAI tomonidan hozirda 5 ta karlik sayyora rasman e'tirof etilgan: Pluton, Serera, Makemake, Erida, Haumea. Olimlarning fikricha Koyper belbogi hududida yana 200 tagacha karlik sayyoralar bolishi mumkin ekan.

Quyidagi jadvalda XAI tomonidan rasman e'tirof etilgan karlik sayyoralar haqida ma'lumotlar keltirilgan. (2014 yil 1-yanvar holatiga).

Nomi

Serera

Pluton

Haumea

Makemake

Erida

KSM boyicha raqami

1

134340

136108

136472

136199

Quyosh tizimidagi hududi

Asteroidlar belbogi

Koyper belbogi

Koyper belbogi

Koyper belbogi

Tarqoq disk

Diametri (km)

yoki olchamlari

975909

236020

19601518996

15001420

232612

Massasi (kg)

9,51020

1,3051022

4,21021

~1,671022

Ekvatorial radiusi (ort) km

471

1148.07

~750

~1300

Hajmi *

0.0032

0.053

0.013

0.013

0.068

Zichligi (t/m3)

2.08

2.0

2.5

Ekvatoridagi erkin tushish tezlanishi

0.27

0.60

~0.68

Birinchi kosmik tezlik (km/soniya)

0.51

1.2

Orbita radiusi a.b.

2.5-2.9

29.66-49.30

37.77-97.56

oz oqi atrofida aylanish davri (kun)

0.3781

-6.38718

Quyosh atrofida aylanish davri (yil)

4.599

248.09

557

ortacha orbital tezligi (km/soniya)

17.882

4.666

3.437

Orbita ekstsentrisiteti

0.08

0.24880766

0.44177

Orbitasining ogish burchagi

10.587

17.14175

44.187

Ekvator tekisligining orbita tekisligiga nisbatan qiyaligi

4

119.61

Sirtidagi ortacha harorat (K)

167

40

30

Tabiiy yoldoshlari soni

0

5

2

0

1

Kashf qilingan sanasi

01.01.1801

18.02.1930

28.12.2004

31.03.2005

05.01.2005


* Yerning hajmiga nisbatan


[1] Bu orinda, osmon jismining oz gravitatsiyasi evaziga, oz yaqin atrofidagi kichikroq jismlarni tortib yoki itarish orqali, oz hududida katta ta'sirga ega bolishi nazarda tutilmoqda.


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 12.09.2018 13:42  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Kimyo o'qituvchisi Boltavoyga savol beryapti:

-Boltaviy, doskada qaysi moddaning formulasi yozilgan?

Boltavoy vaziyatdan chiqmoqchi bo'lib:

-Domla, shu tilimni uchida turibdiyu, aytolmayapman-da!

Shunda domla rangi oqarib, titroq ovoz bilan:

-Tez tupurib tashla! Axir bu zaharli kislota-ku!!!



Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)