Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Atmosfera

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 7
Juda yomon!A'lo! 

Atmosfera

Atmosfera - yerning gazsimon tashqi qobigi bolib, u yer bilan birgalikda bir-butun holatda aylanadi va sayyorani kosmik nurlardan, meteoritlardan, hamda me'yoridan ortiq qizib yoki sovib ketishidan himoyalaydi. Yer atmosferasi aniq ifodalanadigan ustma-ust qatlamlardan iborat. Atmosferani, yer sirtidan balandlik yuqorilagan sari harorat ozgarishiga kora, beshta asosiy sfera va ular orasidagi uchta otish qatlamlariga ajratiladi. Ular quyidagilar:

Sfera nomi

Sferaning ortacha balandligi

Otish qatlami va

uning balandligi, km

Vertikal boyicha haroratning ortacha taqsimlanishi.

Troposfera[1]

Yer sirtidan tropopauzagacha

Tropopauza:

  • qutblarda 8 - 10;
  • orta kengliklarda

10 - 12;

  • tropiklarda 16 - 18.

Har 1 km balandlikda ortacha 6.5 C ga pasayadi.

Statosfera[2]

Tropopauzadan 50 - 55 km balandlikkacha

Stratopauza: 50 - 55 km qatlamda

Stratopauzada?2.5 dan ?12 gacha yetadi.

Mezosfera[3]

Stratopauzadan 80 - 85 km

Mezopauza: 80 - 85 km qatlamda

Har 1 km balandlikda

3 - 4 C ga pasayadi.

Termosfera[4]

80 - 85 km dan yuqori.

?

Muttasil ortib boradi va

120 km da ?60 C gacha, 150 km da esa 700C gacha yetadi

Ekzosfera[5]

800 - 1000 dan baland

?

Balandlik ortishi bilan harorat ortadi.


  • [1] Troposfera - atmosferaning eng quyi qatlami. Uning yuqori chegarasi - tropopauza yil fasli va geografik kenglikka bogliq ravishda ozgaradi. Troposferada yerning havo qobigi massasining deyarli 80% qismi hamda, suv buglarining 90% qismi jamlangan bolib, unda Yerdagi ob-havoni belgilaydigan jarayonlar yuz beradi.

  • [2] Stratosfera - troposfera ustidagi qatlam. Unda butun atmosferaning taxminan 20 % massasi jamlangan. Stratosferaning quyu qismi (20 km balandlikkacha) balandlik ortsa ham haroratning deyarli ozgarmasligi bilan qiziq bolib, unda ortacha ≈56.5 C saqlanadi, keyin esa, har 1 km balandlashda ortacha 1 - 2 C ga kotarilishni boshlaydi va stratosferaning yuqori qatlamlarida deyarli 0 C ga yetadi. Stratosferaning yuqori qismida katta konsentratsiyadagi Ozon (O3) qatlami bolib, u Quyoshdan kelayotgan ultrabinafsha nurlarining katta qismini yutib qoladi va yerdagi hayotni bu nurlarning salbiy ta'siridan himoya qiladi. Stratosferaning eng yuqori qatlamlarida Yer sharoitidagi eng yuqori shamil tezliklari kuzatiladi (360 km/soatgacha).

  • [3] Mezosferaga butun atmosfera massasining 0.3% kop bolmagan qismi togri keladi. Shamol tezligi 20 - 230 km/soat. Bu qatlamdan boshlab atmosferaning eng yuqori qatlamlari boshlanadi. Mezosferada havo juda siyrak, Kosmik nurlar ta'sirida, mezosfera havosi kuchli ionlashgan va elektr tokini ota otkazuvchanlik xususiyatiga ega. Aynan shi sferada qutb yogdusi paydo boladi.

  • [4] Termosferada butun atmosfera massasining 0.05% qismi toplangan bolib, unda Quyoshdan keluvchi qisqa tolqinli nurlanishlarni yutilish jarayonlari yuz beradi. Shu sababli, 200 - 300 km balandliklarda haroratning keskin kotarilishi kuzatiladi. Bu sferada harorat gradient ortacha 3 - 8 C/km boladi. Nisbatan yuqorida, 800-1000 km balandliklarda harorat taxminan ?1000 K atrofida ozgarmas xususiyat saqlab qoladi. Chunki bu qatlamlarda ota siyrak havo qatlami kosmik nurlarni juda ham kam miqdorda yutadi.

  • [5] Ekzosfera - Atmosferaning eng yuqori va eng siyrak qatlami. Uning quyi chegarasida protonlar konsentratsiyasi ?1011 m?3 ni tashkil qiladi va zarrachalar toqnashuvi juda ham kam sodir boladi. Bu qatlamdagi havoning asosiy tarkibiy qismlari atom holatidagi kislorod, azot va vodoroddan tashkilo topgan. Bu qatlamdagi ba'zi alohida zarrachalarning (asosan vodorod va geliyning atomlari) tezliklari kosmik tezliklardan ortiq bolib, ular yer tortish kuchini yengib otib, sayyoralararo boshliqqa uchib chiqib ketishi mumkin. Bu jarayon «Dissipatsiya» - Yer atmosferasining tarqalishi deb ataladi.

Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 24.09.2018 09:16  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Sizda mulohaza qoldirish imkoniyati mavjud emas. Mulohaza qoldirish uchun saytda ro'yxatdan o'tish kerak.

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Mendeleev ham, o'z xotiniga, birinchi o'rinda xotin emas, balki aynan Vodorod turishi kerakligini juda uzoq tushuntirishga majbur bo'lgan...



Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov