Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa
Tarixiy ma'lumotlar


Qadimgi islomiy o‘lchov birliklari

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 9
Juda yomon!A'lo! 

Qadimgi islomiy o‘lchov birliklari

Yurtimiz ming yillar davomida o‘zining yuksak madaniyati va shonli tarixi bilan jahon maydonida o‘ziga xos shuhrat qozonib kelgan. Ajdodlarimizninh ilm-fanning barcha sohalarida samarali ijod qilib, buyuk ilmiy kashfiyotlar qilishgan. Ular qoldirgan benihoya boy ilmiy me'ros, hozirgi kun uchun ham o‘ta qadrli va dolzarbdir. Buyuk bobokalon ajdodlarimiz - Muso al Xorazmiy, Abu Rayxon Beruniy, Ibn Sino, Ahmad al Farg‘oniy, Abu Nasr Farobiy, Mirzo Ulug‘bek, g‘iyosiddin al Koshiy singari o‘tkir mutafakkir allomalarimizning aniq va tabiiy fanlar borasida olib borgan ilmiy faoliyatlariga, jahon hali hanuz tahsinlar o‘qimoqda. Ularning o‘z ilmiy ishlarida foydalangan o‘lchov birliklari ham o‘ziga xos bo‘lib, mazkur allomalarning ilmiy ishlarini o‘rganishda va mohiyat-mazmunini anglashda asosiy o‘rinlardan birini egallaydi.

Umuman olganda, IX-XII asrlar islom uyg‘onish davri deb yuritiladigan, jahon ilm-fani osmonida Beruniy, al-Xorazmiy, Ibn Sino kabi bobolarimizning porlashi bilan boshlangan buyuk ilmiy tariximizda ham, shonli o‘tmishimizning keyingi davri - Temuriylar hukmronligi ostida o‘tgan XIII-XV asrlarda ham, va o‘zbek xonliklarining qaror topishidan toki ularning tanazzuligacha bo‘lgan XVI-XIX asrlarda ham, mamlakatimiz hududida muqaddas islom dini va shariat qonunlari ustivor bo‘lganligini e'tirof etish o‘rinlidir. Shunga ko‘ra, xalq kundalik turmushi va savdo munosabatlarida ham, buyuk allomalarimizning ilmiy ishlarida ham, asosan islom dini shariat qonunlarida o‘rnatilgan o‘lchov birliklaridan foydalanilgan.

Yangilаndi: 21.11.2018 11:57
 

Hayot jarayonlarini qanday o‘lchashgan?

E-mail Chop etish PDF

Hayot jarayonlarini qanday o‘lchashgan?

Endi esa, qadimgilar vaqtni qanday o‘lchaganliklari haqida gaplashamiz. Yaqindagina olimlar, Madagaskar oroilida, qadimgi xalqlarga taalluqli bo'lgan juda g‘alati bir vaqt o‘lchash uskunasi - guruch xumchasini topib oldilar. Orollilklarning barchasi guruchning qanday ahamiyatga ega aknligini juda-juda yaxshi tushunishadi va uni qaynatib taom tayyorlashni ham yaxshi bajarishadi. Ularning taomiliga ko‘ra guruchni taxminan 20 daqiqa qaynatish zarur. Uch xumcha guruch - 1 soat qaynatiladi. Taajjubli, lekin, amaliy ahamiyatga ega holat to'g'rimi?

Vaqtni o‘lchash borasidagi boshqa bir qadimiy birlikni biz kitob avvalidagi - bosqich haqidagi maqolada ko‘rib o‘tgan edik. Ya'ni, quyosh botgunicha o‘rtacha qadam bilan ikki daqiqa ichida bosib o‘tiladigan yo‘l - bosqich deyilgan edi. Ushbu birlikdan esa, teskari tartibni keltirib chiqarsak, demak bir bosqich masofani taxminan ikki daqiqa vaqt o‘lchovi sifatida ham qarash mumkin ekan. Agar istasangiz buni, o‘zingiz ham osonlik bilan tekshirib, ishonch hosil qilishingiz mumkin.

Yangilаndi: 30.11.2018 13:09
 

Qanday qilib yer maydonini quduq bilan o‘lchash mumkin?

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Qanday qilib yer maydonini quduq bilan o‘lchash mumkin?

Bobil davlatining ko‘p sonli aholisining muayyan qismi dehqonchilik bilan, asosan boshoqli ekinlar yetishtirish bilan shug‘ullangan. Mamlakat joylashgan hududning issiq iqlimi, yer maydonlarining tez-tez sug‘orilishini talab qilgan. Bobil qo‘lyozmalarida, yer maydonlarining o‘lchamini ifodalovchi belgi ieroglif, quduqni ifodalovchi belgi ieroglif bilan bir xil bo'lgan, boshqacha aytganda, Bobilliklar dala maydonini ifodalash uchun ham, quduq so‘zini yozish uchun ham bitta ieroglifdan foydalanishgan. Bundan kelib chiqadiki, Bobil dehqonlari, bitta quduqdan chiqarilgan suv miqdori, qanday o‘lchamdagi dala maydonini sug‘orishga yetishini hisoblash orqali, ekin ekiladigan yerlarning maydonini belgilashgan. Masalan, "bir quduq yerga ekilgan arpa" kabi...

Yangilаndi: 04.01.2019 12:14
 

Rim funti va yapon Iyenasi orasida qanday bog‘lik bor?

E-mail Chop etish PDF

Rim funti va yapon Iyenasi orasida qanday bog‘lik bor?

 

Bobilliklarning 0.5453 kilogramm vaznga ega kichik mina nomli o‘lchov birligi, o‘ta yashovchan bo‘lib chiqdi va tarixning ming yillik o‘zgarishlariga bardosh berib, vatani – Bobil podsholigi qulaganidan ming yillardan so‘ng atak-chechak qila boshlagan Rim saltanatining o‘lchov birliklariga ham asos bo‘lib xizmat qildi. Bu metall quymalari bo‘lib, ular bir vaqtning o‘zida ham tangalar ham vazni yozib qo‘yilgan metall qadoq toshlari edi. Bunday ko‘rinishdagi ham bul ham qadoq tosh metallarni qadimgi Lotin Ossk va Sabin qabilalari o‘zaro birlashib, Rim davlatining eng birinchi tamal toshini qo‘ygan davrlarda zarb etishgan.

Yangilаndi: 18.03.2018 12:54
 

Metallning vazni ahamiyati yoki? Talantlar pulga yalanadi!

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Metallning vazni ahamiyati yoki -

Talantlar pulga yalanadi!

Taniqli adibimiz Pirimqul Qodirovning buyuk ajdodimiz, davlat arbobi, shoh va shoir Zahiriddin Muhammad Bobur hayotidan hikoya qiluvchi "Yulduzli tunlar"[1] asarini o‘qimagan ziyoli odam kam bo‘lsa kerak. Boburning hayoti va ijodi, ranj va mashaqqatlarini yuksak badiiy did va mahorat bilan ochib berilgan ushbu tarixiy asarning sahifalaridan biz, xalqimiz o‘tmishiga oid muhim ma'lumotlar, tarixiy faktlar hamda, ajdodlarimizning shaxs sifatidagi fazilatlari, vatanga muhabbat, xalqqa sadoqat kabi oliy insoniy burchlar to'g'risida ibratli syujetlar bilan ham tanishishimiz mumkin. Asarda komillikka intilish, odob axloq, mardlik kabi olijanob fazilatlar aniq shaxslar timsolida namuna qilib ko‘rsatib berilgan. Yosh uka va singillarimizga, va umuman bu asarni o‘qimagan yurtdoshlarimizga vaqt topib "Yulduzli tunlar"ni albatta mutolaa qilishlarini tavsiya qilgan bo‘lar edik. Zero, ommaviy madaniyat, yot tushunchalar va xalqimizning ming yillik boy an"ana va qadriyatlariga rahna soluvchi turli mafkuraviy ta'sirlar urchib borayotgan hozirgi davrda, bu kabi adabiy - namunaviy asarlarning g‘oyaviy ahamiyati ham beqiyos ortib bormoqda.

Yangilаndi: 18.02.2019 09:40
 


Maqolaning 1 sahifasi, jami 2 sаhifа
Banner

Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Haqiqy matematikning ovqatlanish qoidasi: ratsional nonushta; kompleks tushlik va yaxlitlangan kechki ovqat


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 805
O'qilgan sahifalar soni : 4221056

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis